Taş Unu da Denen Filler Asfaltta ve Betonda Ne İş Görür?

Asfalt veya beton şartnamesi okuyan biri, agrega kalemlerinin sonunda çoğu zaman "filler" diye ayrı bir satırla karşılaşır. Sahada bu kelime bazen taş unu, bazen toz, bazen de yanlış olarak mıcır tozu yerine kullanılır. Oysa filler, agrega ailesinin en küçük ve en çok yanlış anlaşılan üyesidir; adı "dolgu" anlamına geldiği için bir dolgu malzemesi sanılması da yaygın bir karışıklıktır.

Bu rehber fillerin ne olduğunu, hangi tane boyunu kapsadığını, asfaltta, betonda ve diğer karışımlarda neden kullanıldığını, kilden ve mıcır tozundan nasıl ayrıldığını anlatıyor. Mıcır tozunun parke altı, derz ve tesviye gibi kullanımlarını burada tekrar etmiyoruz; onlar için mıcır tozu ne işe yarar rehberimize bakabilirsiniz. Buradaki konu, mıcır tozunun da içinde bulunan, ondan çok daha ince olan toz bölümdür.

Hızlı Yanıt

Filler, agreganın un inceliğindeki bölümüdür. Beton ve asfalt agregalarına ilişkin yaygın tanımlarda büyük kısmı 0,063 mm elekten geçen mineral malzeme filler olarak adlandırılır; günlük dilde taş unu da denir. En yaygın kaynağı kalker (kireçtaşı) gibi kayaçların öğütülmesidir; kırma ve eleme sırasında oluşan tozdan da geri kazanılabilir. Asfaltta bitümle birleşip mastik oluşturur, iri taneler arasındaki boşlukları doldurur ve karışımı sertleştirir. Betonda ince bölümün parçası olarak kıvamı, iç bütünlüğü ve su ayrışmasını etkiler. Adına rağmen bir dolgu malzemesi değildir; tek başına serilmez, karışıma oranlanarak girer. Mıcır tozu içinde bir miktar filler bulunur ama ikisi aynı ürün değildir. Oranlar ve kabul şartları ocağa ve karışıma göre değişir; taşıyıcı ve yol işlerinde proje ve laboratuvar değerleri esastır.

Filler Kelimesi Nereden Gelir?

Filler, İngilizcede "dolduran" anlamına gelen bir kelimedir ve Türkçe teknik dile de büyük ölçüde bu hâliyle yerleşmiştir. Bazı metinlerde "mineral dolgu", "mineral filler" ya da "dolgu maddesi" olarak da geçer. Buradaki "dolgu", bir çukuru veya temel boşluğunu doldurmak değil, bir karışımın içindeki küçük boşlukları doldurmak anlamındadır.

Bu ayrım önemlidir, çünkü sahada "dolgu" denince akla ilk gelen kaba dolgu, temel geri dolgusu veya kot yükseltmedir. Filler bu işlerin hiçbirinde kullanılmaz. Onun doldurduğu boşluklar, bir asfalt karışımında iri mıcır tanelerinin arasında kalan milimetrenin altındaki aralıklar ya da beton içinde kum tanelerinin arasındaki mikroskobik boşluklardır.

"Taş unu" ifadesi ise daha gündelik bir tariftir. Kayaç öğütüldüğünde veya kırıldığında ortaya çıkan, parmaklar arasında un gibi kayan tozu anlatır. Teknik metinlerde filler, sahada taş unu kelimesi daha sık kullanılır. İkisi çoğu zaman aynı malzemeyi anlatır; aradaki fark, fillerin belirli incelik ve temizlik şartlarını karşılayan, kontrollü bir karışım bileşeni olarak tanımlanmasıdır.

Agreganın genel sınıflandırması içinde filler en alt basamaktadır: iri agrega, ince agrega ve en sonda filler. Agrega sınıflarının bütününü agrega nedir, sınıfları ve özellikleri rehberimiz anlatıyor.

Fillerin Tane Boyu

Fillerin en belirleyici özelliği inceliğidir. Beton agregası için TS 706 EN 12620 ve asfalt agregası için kullanılan Avrupa kökenli standartlar, filler agregayı büyük kısmı 0,063 mm elekten geçen agrega olarak tanımlar. 0,063 mm, yani 63 mikron, bir insan saçının kalınlığından daha küçük bir açıklıktır. Bu boyuttaki taneler tek tek gözle seçilemez; malzeme toz ya da un gibi görünür.

Eski uygulamalarda ve bazı şartnamelerde ince sınır olarak 0,075 mm açıklıklı elek (No. 200 elek olarak da bilinir) kullanılır. İki sınır birbirine yakındır ve günlük pratikte büyük bir fark yaratmaz; ancak bir laboratuvar raporunu veya şartnameyi okurken hangi eleğin esas alındığına bakmak gerekir. Hangi sınırın geçerli olduğu, işin bağlı olduğu şartname tarafından belirlenir.

"Büyük kısmı" ifadesinin de bir anlamı vardır. Filler olarak kullanılan bir malzemede tanelerin tamamı 0,063 mm'nin altında olmak zorunda değildir; az bir kısmı biraz daha iri olabilir. Fillerin kabul edilebilir tane dağılımı, yani hangi elekten ne kadar geçmesi gerektiği, ilgili standart ve şartnamede ayrıca tarif edilir.

Aşağıdaki tablo, filleri agreganın diğer bölümleriyle karşılaştırır. Sınırlar yaygın kabul gören yaklaşık değerlerdir; ürün adları ocaktan ocağa değişebilir.

Tablonun son satırı bilinçli olarak eklenmiştir. Kil de filler kadar, hatta ondan daha incedir; ama farklı bir malzemedir ve fillerin en önemli kalite sorunu, içine kil karışmasıdır. Bu konu aşağıda ayrıca ele alınıyor.

Filler Nasıl Üretilir?

Filler iki yoldan elde edilir. Birincisi kayacın bu amaçla öğütülmesidir. Kireçtaşı gibi uygun bir kayaç kırılır, ardından değirmenlerde un inceliğine kadar öğütülür. Bu yolla üretilen filler "ilave filler" ya da "öğütülmüş filler" olarak anılır. Tane dağılımı kontrollüdür ve kökeni bellidir.

İkinci yol geri kazanımdır. Taş ocaklarında kırma ve eleme sırasında, asfalt plentlerinde ise agreganın kurutulması ve ısıtılması sırasında havaya çok ince toz kalkar. Bu toz toz toplama sistemleriyle tutulur. Toplanan malzeme uygun özellikteyse yeniden karışıma verilir; buna "geri kazanılmış filler" denir. Asfalt plentlerinde bu uygulama yaygındır, çünkü hem çevreye toz verilmesini azaltır hem de karışımın ince bölümünü tamamlar.

Geri kazanılmış fillerin kalitesi, geldiği agreganın temizliğine bağlıdır. Agrega kil içeriyorsa toplanan toz da kil içerir. Bu yüzden geri kazanılmış filler, ilave fillere göre daha değişken olabilir ve tesislerde düzenli olarak kontrol edilir.

Fillerin taşınması da iri agregadan farklıdır. Un inceliğindeki bir malzeme açık damperli kamyonla taşınamaz; rüzgârda uçar, yağmurda çamurlaşır. Bu yüzden filler çoğunlukla kapalı tankerlerle, yani silobaslarla ya da torbalarla taşınır ve silolarda depolanır. Dökme agrega gibi sahaya boşaltılan bir ürün değildir.

Hangi Kayaçlardan Filler Elde Edilir?

En yaygın filler kaynağı kireçtaşıdır, yani kalker. Kalker filleri görece yumuşak bir kayaçtan kolayca öğütülür, rengi açıktır ve kimyasal olarak hem bitümle hem çimentoyla uyumlu davranır. Türkiye'de olduğu gibi Ankara çevresinde de kireçtaşı ocakları agrega üretiminin önemli bir bölümünü oluşturur ve bu ocakların kırma ürünlerinde doğal olarak bir miktar kalker tozu bulunur.

Bazalt, andezit gibi daha sert kayaçlardan da filler elde edilebilir. Bu kayaçlar asfaltta aşınmaya dayanıklı iri agrega olarak tercih edilir ve kırılmaları sırasında oluşan toz geri kazanılabilir. Ancak bazı sert kayaçların tozu, bitümle tutunma açısından kalker kadar iyi davranmayabilir; bu yüzden karışım tasarımında fillerin kaynağı ayrıca değerlendirilir.

Asfalt karışımlarında hidrate kireç ve bazı durumlarda çimento da filler bölümünün bir kısmı olarak kullanılabilir. Hidrate kireç, bitümün agregaya tutunmasını iyileştirmek ve suyun bağı zayıflatmasını, yani soyulmayı, azaltmak için katılır. Bu tür katkılar her karışımda kullanılmaz; ihtiyaç ve oran karışım tasarımında belirlenir.

Betonda ise filler bölümü kalker filleri dışında uçucu kül gibi mineral katkılarla da tamamlanabilir. Bunlar teknik olarak agrega değil mineral katkı olarak sınıflanır, ancak karışımdaki işlevleri bakımından ince bölüme benzer bir rol oynarlar. Hangi malzemenin hangi oranda kullanılacağı beton sınıfına ve kullanım yerine göre laboratuvar tarafından belirlenir.

Asfaltta Fillerin Rolü

Fillerin en bilinen kullanım yeri sıcak asfalt karışımlarıdır. Asfalt, farklı boyutlardaki agregaların ısıtılmış bitümle bağlanmasıyla üretilir. Bu karışımda iri mıcırlar iskeleti, kum boyutundaki taneler bu iskeletin arasını, filler ise kumun bile dolduramadığı en küçük boşlukları doldurur.

Fillerin asıl işlevi bitümle birlikte ortaya çıkar. Un inceliğindeki taneler bitümün içine dağılır ve onunla birlikte "mastik" denen koyu bir hamur oluşturur. Mastik, saf bitüme göre daha sert ve daha az akıcıdır. Bu hamur iri taneleri sarar ve birbirine bağlar. Sonuç, yazın sıcakta daha az yumuşayan, ağır taşıt tekerleği altında daha az iz yapan bir karışımdır.

İkinci işlev boşluk kontrolüdür. Asfalt karışımında belirli bir hava boşluğu oranı istenir; çok az boşluk sıcakta kusma ve yüzeye bitüm çıkması, çok fazla boşluk ise su girmesi ve erken bozulma demektir. Filler, bu boşluk oranının ayarlanmasında önemli bir araçtır.

Fillerin miktarı bir denge meselesidir. Yaygın uygulamada sıcak karışımlarda filler bölümü agrega ağırlığının birkaç yüzdesi düzeyinde tutulur; tam oran karışım tipine, agreganın kendi ince madde içeriğine ve bitüm miktarına göre değişir. Filler fazla olursa mastik çok sertleşir, karışım kırılganlaşır ve özellikle soğukta çatlama eğilimi artar. Filler az olursa karışım boşluklu ve yumuşak kalır. Bu dengeyi kuran, plentin karışım tasarımı ve laboratuvar deneyleridir.

Ankara gibi yazı sıcak, kışı soğuk ve donlu geçen bir iklimde bu denge ayrıca önemlidir. Aynı karışım hem yaz sıcağında tekerlek izine hem de kış soğuğunda çatlamaya dayanmak zorundadır. Fillerin miktarı ve türü, bu iki zıt yöndeki zorlanmanın dengelenmesinde rol oynayan etkenlerden biridir.

Bu kullanımın bireysel bir uygulama olmadığını da belirtmek gerekir. Asfalt tesiste üretilir; bir ev sahibinin veya küçük bir şantiyenin filler alıp asfalt hazırlaması söz konusu değildir. Bu bilgi, bir asfalt şartnamesini veya laboratuvar raporunu okurken neye bakıldığını anlamak için önemlidir.

Betonda Fillerin Rolü

Betonda filler, ince agreganın en küçük bölümü olarak karışıma girer. Kırma kum kullanılan betonlarda bu toz zaten kumun içinde bulunur; bazı karışımlarda ise ayrıca kalker filleri eklenir.

Fillerin betona ilk katkısı iç bütünlüktür. Çok ince taneler çimento tanelerinin arasına yerleşir, karışımın daha "toparlak" olmasını sağlar ve iri agreganın dibe çökmesini, suyun yüzeye ayrışmasını azaltır. Bu özellik, özellikle kendiliğinden yerleşen beton gibi çok akıcı karışımlarda belirleyicidir; bu betonlarda yüksek ince malzeme içeriği tasarımın temel bir parçasıdır.

İkinci etki su ihtiyacıdır. Fillerin toplam yüzey alanı çok büyüktür ve bu yüzeyin ıslanması su gerektirir. Filler kontrolsüz biçimde arttığında aynı kıvamı elde etmek için daha fazla su ya da katkı gerekir. Fazla su, beton dayanımını düşüren temel etkendir. Bu yüzden filler betonda "ne kadar çok o kadar iyi" mantığıyla değil, karışım tasarımıyla belirlenen bir oranda kullanılır.

Üçüncü konu çimentoyla ilişkidir. Bazı çimento türlerinin içinde fabrikada öğütülerek katılmış kalker bulunur. Yani betonun ince bölümüne giren kalker hem çimentonun içinden hem de agreganın içinden gelebilir. Laboratuvar bu iki kaynağı birlikte değerlendirir.

Beton agregasında ince madde içeriği TS 706 EN 12620 standardında kategoriler hâlinde tanımlanır ve hangi kategorinin kabul edileceği betonun sınıfına ve kullanım yerine göre belirlenir. Taşıyıcı betonda agrega seçimi ve karışım oranı hazır beton tesisi veya laboratuvar tarafından belirlenir. Beton için hangi kumun uygun olduğu ve ince maddenin betona etkisi beton kumu nedir, hangi kum betona girer rehberimizde ayrıntılı olarak anlatılıyor.

Diğer Kullanım Alanları

Filler yalnızca asfalt ve beton malzemesi değildir. Öğütülmüş kalker, inşaatın içinde ve dışında farklı ürünlerin bileşenidir. Bu bölüm genel bir bilgi olarak verilmiştir; her kullanımın kendi teknik şartları vardır.

Hazır harç ve sıva ürünleri. Torbalı hazır sıva, yapıştırma harcı ve derz dolgusu gibi ürünlerde ince kalker tozu dolgu bileşeni olarak kullanılır. Kıvamı ve işlenebilirliği düzenler, ürünün yüzeyde düzgün yayılmasına yardım eder. Bu ürünlerde fillerin inceliği ve beyazlığı ayrıca önem taşıyabilir.

Boya ve kaplama. Kalsit kökenli ince tozlar, boya ve kaplama ürünlerinde dolgu ve hacim bileşeni olarak kullanılır. Bu kullanım, inşaat agregasından çok daha ince ve saf ürünler gerektirir ve ayrı bir sanayi koludur.

Plastik, kâğıt ve benzeri sanayi. Çok ince öğütülmüş kalsit, plastik ve kâğıt gibi ürünlerin yapısında dolgu maddesi olarak yer alır. Bu ürünler inşaat sahasında kullanılan taş unundan farklı incelik ve saflık şartlarına tabidir.

Yol altı ve stabilize karışımlar. Stabilize ve plent miks gibi yol malzemelerinin içinde de bir miktar ince bölüm bulunur. Bu ince bölüm, sıkıştırma sırasında taneler arasındaki boşlukları doldurarak katmanın daha yoğun ve sağlam olmasına katkı sağlar. Ancak burada filler ayrı bir ürün olarak eklenmez; malzemenin kendi tane dağılımının bir parçasıdır. Stabilize malzemenin kullanım alanları için stabilize malzeme kullanım alanları rehberimize bakabilirsiniz.

Filler ile Mıcır Tozu Arasındaki Fark

Sahada en sık karıştırılan iki ürün filler ve mıcır tozudur. İkisi de kırma işleminin ince ürünüdür, ikisi de "toz" diye anılır ve ikisi de aynı ocaktan çıkabilir. Ama tane boyu, kullanım biçimi ve taşınma şekli bakımından farklı ürünlerdir.

Mıcır tozu, yaygın olarak 0-5 mm aralığında satılan bir kırma üründür. İçeriğinin büyük bölümü kum boyutundaki köşeli tanelerdir; malzemenin iskeletini bunlar oluşturur. Bu tanelerin arasında bir miktar çok ince toz bulunur ve bu toz, filler boyutundadır. Yani mıcır tozu içinde bir miktar filler vardır, ama mıcır tozunun kendisi filler değildir.

Filler ise yalnızca en ince bölümden oluşur. Kum boyutunda taneler içermez, kendi başına iskelet kuramaz ve sıkıştırıldığında taşıyıcı bir yüzey vermez. Asfaltta ve betonda başka agregalarla birlikte, belirli bir oranda kullanılır.

Pratik sonuç şudur: parke altı yatak, derz dolgusu veya ince tesviye için ihtiyaç duyulan ürün mıcır tozudur; filler bu işlerin yerine geçmez. Mıcır tozunun bu kullanımları mıcır tozu ne işe yarar rehberimizde, güncel fiyatı ise 0-5 mıcır tozu fiyatları sayfasında yer alıyor. Tersine, bir asfalt veya beton şartnamesinde filler isteniyorsa, mıcır tozu bu kalemi tek başına karşılamaz.

Filler ile Kil Arasındaki Fark

Fillerin kalitesindeki en önemli konu, kille karışıp karışmadığıdır. İki malzeme de çok incedir ve gözle ayırt edilemez. Ama davranışları birbirine zıttır.

Kayaçtan gelen taş unu kimyasal olarak etkisiz bir mineral tozudur. Su aldığında şişmez, kuruduğunda büzülmez. Bitümle ve çimento hamuruyla iyi bir bağ kurar. Doğru oranda kullanıldığında karışımı iyileştirir.

Kil ise farklı bir mineral yapıya sahiptir. Su aldığında şişer, kuruduğunda büzülür. Tanelerin yüzeyini kaplayarak bitümün ve çimento hamurunun taneye tutunmasını zayıflatır. Asfaltta suyun bağı çözmesine, yani soyulmaya; betonda dayanım kaybına ve hacim değişimine yol açar. Az miktarda kil bile karışımın davranışını belirgin biçimde bozabilir.

Kil, agregaya genellikle ocağın üst örtü toprağından, kayaç içindeki killi damarlardan veya stok sahasındaki toprak bulaşığından karışır. Ankara çevresinde killi zeminler yaygın olduğu için stok sahalarında agreganın toprakla temasının sınırlanması, bu açıdan önemli bir ayrıntıdır.

Tesislerde fillerin ve ince agreganın kil içeriği laboratuvar deneyleriyle kontrol edilir. Bunların en bilineni metilen mavisi deneyidir; malzemenin bir boyar maddeyi ne kadar tuttuğuna bakılarak zararlı ince madde miktarı hakkında bilgi edinilir. Yıkama, agregadaki kil ve silti uzaklaştırmanın yoludur; bu işlemin hangi işte gerekli olduğu yıkanmış ve yıkanmamış kum farkı rehberimizde anlatılıyor.

Fillerin Kalitesini Belirleyen Özellikler

Bir fillerin kullanılabilir olup olmadığı tek bir özellikle değil, birkaç özelliğin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenir. Aşağıdaki başlıklar, bir laboratuvar raporunda veya şartnamede karşılaşılabilecek temel konuları özetler.

Tane dağılımı. Fillerin ne kadarının hangi elekten geçtiği ölçülür. Çok kaba bir filler boşlukları yeterince dolduramaz, aşırı ince bir filler ise su ve bitüm ihtiyacını gereğinden fazla artırabilir.

Temizlik. Kil ve organik madde içeriği kontrol edilir. Zararlı ince madde miktarı, fillerin kabul edilip edilmeyeceğini belirleyen en önemli ölçütlerden biridir.

Nem. Filler kuru olmalıdır. Nemli filler topaklanır, silolarda akmaz ve karışıma eşit dağılmaz. Bu yüzden filler kapalı ve kuru ortamda depolanır.

Bitümle davranış. Asfalt fillerinde fillerin bitümü ne kadar sertleştirdiği ayrıca değerlendirilebilir. Aynı oranda kullanılan iki farklı filler, bitümü farklı ölçüde sertleştirebilir.

Kökenin tutarlılığı. Fillerin aynı kaynaktan ve aynı özellikte gelmesi, karışımın partiden partiye tutarlı olmasını sağlar. Kaynak değiştiğinde karışım tasarımının da gözden geçirilmesi gerekebilir.

Bu özelliklerin hangi sınırlar içinde olması gerektiği, işin bağlı olduğu standart ve şartnamede tanımlanır. Değerler malzemeye ve kullanım yerine göre değişir; taşıyıcı ve yol işlerinde laboratuvar sonucu esastır.

Sahada Fillerle Karşılaşılan Durumlar

Bir ev sahibi veya küçük ölçekli bir şantiye, filler ile doğrudan nadiren muhatap olur. Ancak bu kelime birkaç durumda karşınıza çıkabilir ve ne anlama geldiğini bilmek yanlış karardan korur.

Teklif veya şartnamede filler kalemi. Bir yol, otopark ya da saha asfaltı teklifinde fillerin ayrı bir kalem olarak geçmesi, karışımın tasarımında ilave filler kullanıldığını gösterir. Bu, asfalt tesisinin işidir; sahaya ayrıca filler getirilmez.

Toz yoğun mıcır veya kum. Teslim edilen bir mıcır veya kumda çok fazla ince toz olduğu fark edilirse, bu toz filler boyutundadır. Drenaj veya beton gibi işlerde bu durum sorun yaratabilir. Bu malzeme ince bölümün fazlalığı yüzünden işe uygun olmayabilir; uygunluk işin türüne göre değerlendirilir.

Hazır harç ürünleri. Torbalı harç ve sıva ürünlerinin içeriğinde kalker filleri yazabilir. Bu ürünlerin içine sahada ayrıca taş unu katmak, üreticinin tarif ettiği karışımı bozar ve önerilmez.

"Taş unu ile dolgu" önerisi. Bazen ucuz bir ince malzeme olarak taş unuyla bir boşluğu doldurma fikri ortaya çıkar. Filler tek başına taşıyıcı bir dolgu oluşturmaz; ıslanınca çamurlaşır, kuruyunca tozuyarak dağılır ve donlu iklimde kabarma eğilimi gösterebilir. Bu işler için uygun dolgu malzemeleri tüvenan, stabilize ve kırmataştır; güncel fiyatlar için stabilize fiyatları ve fiyat listesi sayfalarına bakabilirsiniz.

Toz, Sağlık ve Çevre

Filler un inceliğinde bir toz olduğu için havaya kolayca karışır. Bu, hem çalışan sağlığı hem de çevre açısından dikkat edilmesi gereken bir konudur.

Çok ince mineral tozun uzun süreli solunması akciğerler için risk oluşturur. Kayacın türüne göre risk düzeyi değişir; kuvars içeriği yüksek kayaçların tozu, kristal silika içerdiği için ayrıca dikkat gerektirir. Fillerin veya tozlu agreganın elle taşındığı, boşaltıldığı ya da karıştırıldığı işlerde uygun toz maskesi kullanmak, alanı mümkün olduğunca nemli tutmak ve kapalı ortamda havalandırma sağlamak temel önlemlerdir.

Tesislerde toz toplama sistemlerinin bir amacı da budur: kırma, eleme ve kurutma sırasında havaya kalkan tozu tutarak hem çevreye yayılmasını önlemek hem de bu tozu geri kazanılmış filler olarak değerlendirmek.

Rüzgârlı havalarda açıkta bekleyen tozlu malzeme yığınları komşu alanlara toz taşıyabilir. Ankara'da özellikle kuru yaz aylarında ve rüzgârlı bahar günlerinde, ince malzeme yığınlarının üzerinin örtülmesi ve gerektiğinde nemlendirilmesi hem komşuluk ilişkileri hem de malzeme kaybı açısından yararlıdır.

Sık Yapılan Hatalar

Filleri dolgu malzemesi sanmak. Adındaki "dolgu" karışımın içindeki boşlukları anlatır. Temel, bahçe veya kot dolgusunda filler kullanılmaz; bu işler için taşıyıcı malzeme gerekir.

Mıcır tozu yerine filler, filler yerine mıcır tozu düşünmek. Mıcır tozu kum boyutundaki köşeli tanelerden oluşan, kendi başına serilebilen bir üründür. Filler ise yalnızca en ince bölümdür ve tek başına kullanılmaz. Biri diğerinin yerini tutmaz.

Toz ne kadar fazlaysa o kadar iyi sanmak. Asfaltta da betonda da fillerin fazlası zararlıdır. Asfaltta karışımı kırılganlaştırır, betonda su ihtiyacını artırır. Oran tasarımla belirlenir.

Kil ile taş ununu aynı şey saymak. İkisi de çok incedir ama kil su alıp şişer ve bağı zayıflatır. Fillerin temizliği gözle değil deneyle anlaşılır.

Hazır harca sahada taş unu eklemek. Torbalı ürünler kendi içinde filler barındırır. Üstüne toz eklemek tarif edilen karışımı bozar.

Fillerin nemini önemsememek. Nemli filler topaklanır ve karışıma eşit dağılmaz. Kuru ve kapalı depolama şarttır.

Tozlu malzemeyi korumasız işlemek. Un inceliğindeki toz solunduğunda risklidir. Maske, nemlendirme ve havalandırma temel önlemlerdir.

Karar Listesi

Filler kelimesiyle karşılaştığınızda şu sorular doğru yolu bulmaya yardım eder.

1. İş bir karışım mı, yoksa serilecek bir katman mı? Karışımsa (asfalt, beton, harç) filler bir bileşen olabilir. Serilecek katmansa filler değil, mıcır tozu, stabilize veya kırmataş gibi bir ürün gerekir.
2. Karışımı kim üretiyor? Asfalt ve hazır beton tesisleri filleri kendi tasarımlarıyla kullanır. Sahada ayrıca filler eklenmez.
3. İnce, düzgün bir yüzey mi gerekiyor? Parke altı yatak, derz ve ince tesviye için doğru ürün mıcır tozudur.
4. Malzemede fazla toz mu var? Drenaj ve beton gibi işlerde fazla ince madde sorun yaratabilir; işin türüne göre yıkanmış veya daha temiz ürün düşünülür.
5. Tozun kil olup olmadığı biliniyor mu? Taşıyıcı işlerde bunu laboratuvar sonucu gösterir.
6. Toz önlemi alındı mı? Maske, nemlendirme ve örtü, ince malzemeyle çalışılan her işte gereklidir.

Mıcır numaralarının hangi işte kullanıldığına genel bir bakış için mıcır numaraları hangi işte kullanılır rehberimize bakabilirsiniz.

Özet

Filler, agreganın un inceliğindeki bölümüdür; yaygın tanımlarda büyük kısmı 0,063 mm elekten geçen mineral malzemedir ve sahada taş unu olarak da anılır. En yaygın kaynağı öğütülmüş kireçtaşıdır; kırma, eleme ve asfalt plentlerindeki kurutma sırasında oluşan tozdan da geri kazanılabilir.

Asfaltta bitümle birleşerek mastik oluşturur, boşlukları doldurur ve karışımı sertleştirir. Betonda iç bütünlüğü ve su ayrışmasını etkiler, ama fazlası su ihtiyacını artırır. Adına rağmen bir dolgu malzemesi değildir ve tek başına serilmez. Mıcır tozu içinde bir miktar filler bulunur, ancak mıcır tozu ile filler farklı ürünlerdir ve birbirinin yerine kullanılmaz. Fillerin en önemli kalite konusu kilden arınmış olmasıdır. Oranlar ve kabul sınırları ocağa, kayaca ve karışıma göre değişir; asfalt, beton ve yol işlerinde proje ve laboratuvar değerleri esastır.