Kazıdan Çıkan Toprak Ne Olacak?

Kazı biter, çukur açılır ve sahanın ortasında beklenenden çok daha büyük bir toprak yığını durur. O ana kadar kimsenin ayrıntılı düşünmediği bir soru, aniden işin en pahalı kalemlerinden birine dönüşür: bu toprak ne olacak?

Hafriyat, çoğu işte plan yapılmayan tek kalemdir. Malzeme alımı hesaplanır, işçilik hesaplanır, ekipman kirası hesaplanır; kazıdan çıkan malzemenin nereye gideceği ise "bir şekilde hallederiz" başlığı altında bırakılır. Oysa hafriyat hem nakliye maliyeti hem saha alanı hem de yasal sorumluluk üretir. Üçü de sonradan çözülmesi zor kalemlerdir.

Bu rehber, kazıdan çıkan malzemenin nasıl değerlendirileceğini ele alıyor: hangi toprak sahada kalabilir, hangisi mutlaka çıkmalıdır, kazılan malzeme neden hesaplanandan fazla yer kaplar, nakliye nasıl planlanır ve hafriyatın nereye götürülmesi gerektiği konusunda uyulması zorunlu kurallar nelerdir.

Kazıdan Çıkan Malzemenin Üç Kaderi

Sahadan çıkan her metreküp malzemenin gidebileceği üç yer vardır ve karar ne kadar erken verilirse maliyet o kadar düşer.

Sahada yeniden kullanım. Malzemenin bir bölümü, aynı sahada geri dolgu veya tesviye malzemesi olarak değerlendirilebilir. Bu, hem uzaklaştırma nakliyesini hem de yerine satın alınacak dolgu malzemesini ortadan kaldırdığı için çift taraflı tasarruf üretir. En değerli seçenek budur ama her malzeme buna uygun değildir.

Sahada geçici depolama. Kazı ile geri dolgu arasında zaman farkı varsa, kullanılacak malzeme sahanın bir köşesinde bekletilir. Bu, uygun bir alan gerektirir ve yığının doğru saklanmasına bağlıdır; yanlış depolanan malzeme bekleme süresi içinde kullanılamaz hâle gelir.

Uzaklaştırma. Geri kullanılamayacak malzeme sahadan çıkarılır ve düzenli döküm sahasına götürülür. Bu, hafriyatın en pahalı kaderidir; hem yükleme hem nakliye hem de varsa döküm ücreti üretir.

Pratikte üçü aynı anda uygulanır. Kazıdan çıkan malzeme homojen değildir: üstteki bitkisel toprak, altındaki doğal zemin ve varsa eski dolgu birbirinden farklı malzemelerdir. Bunları kazı sırasında ayırmak, sonradan ayırmaya çalışmaktan çok daha kolaydır. Karışmış bir yığından temiz malzeme çıkarmak neredeyse imkânsızdır; ayrım kazıcının kepçesinde başlar.

Hangi Toprak Sahada Geri Kullanılabilir?

Geri kullanım kararı, malzemenin üç özelliğine bakılarak verilir.

Temizlik. Malzemenin içinde beton parçası, tuğla, demir, plastik, ambalaj veya herhangi bir yabancı madde bulunmamalıdır. Karışık malzeme, sıkıştırıldığında düzensiz boşluklar bırakır ve tabaka zamanla oturma yapar. Görünürde temiz duran bir yığın bile, eski bir dolgu alanından çıkmışsa içinde ne olduğu bilinmez.

Organik madde yokluğu. Bitki kökü, çim, yaprak ve humuslu toprak yapısal dolguda kullanılmaz. Organik madde zamanla çürür, hacmi küçülür ve tabakada boşluk bırakır. Üstünde beton veya kilit taşı varsa bu boşluk çökme olarak yüzeye çıkar. Bu yüzden bitkisel üst toprak, teknik olarak "iyi toprak" olmasına rağmen dolgu için en kötü malzemedir.

Uygun tane yapısı. Sıkışabilen bir malzeme, içinde farklı boyutlarda tane bulunduran malzemedir. İnce taneler iri tanelerin arasındaki boşlukları doldurur ve tabaka yoğunlaşır. Tek boyutlu, tamamen ince veya tamamen kaba malzeme aynı davranışı göstermez.

Bu üç koşulu sağlayan kazı toprağı, özellikle yapısal olmayan dolgularda (bahçe kotu yükseltme, geniş alan tesviyesi, peyzaj altı dolgu) rahatlıkla kullanılır. Taşıyıcı bir tabakadan söz ediliyorsa — altında yol, otopark, beton döşeme olacaksa — karar gözle verilmez; malzemenin uygunluğu işin sorumlu mühendisine teyit ettirilir. Yapısal dolguda hangi malzemenin tercih edildiği ve nasıl sıkıştırıldığı konusunda temel geri dolgu malzemesi seçimi ve sıkıştırma rehberimize bakabilirsiniz.

Hangi Malzeme Geri Kullanılamaz?

Bazı malzemeler, ne kadar bol olursa olsun sahada dolgu olarak değerlendirilemez.

Bitkisel üst toprak. Sahanın en üstündeki, koyu renkli ve organik madde bakımından zengin katman. Dolguda kullanıldığında oturma yapar. Ancak bu, atılacağı anlamına gelmez; bu malzemenin kendi kullanım alanı vardır ve bir sonraki bölümün konusudur.

Aşırı killi malzeme. Kil, su aldığında şişer, kuruduğunda büzülür ve çatlar. Bu hacim oynaması, üstündeki her yapıya hareket olarak yansır. Ayrıca kil, uygun nemde değilse istenen sıkışmaya hiçbir ekipmanla ulaşmaz; kepçe altında yoğrulur ama yoğunlaşmaz. Yağmurlu havada killi kazı toprağı çamura döner ve saha içinde taşınamaz hâle gelir.

Moloz karışık kazı. Eski bir yapının temeli, kırılmış beton, tuğla ve harç kalıntısı içeren malzeme. Bu karışım hem düzensizdir hem içinde ne olduğu bilinmez; ayrıca inşaat atığı sınıfına girdiği için uzaklaştırılmasında farklı kurallar geçerli olabilir.

Suya doymuş malzeme. Taban suyu seviyesinin altından çıkan veya uzun süre yağış almış malzeme sıkıştırılamaz. Kuruması beklenirse kullanılabilir hâle gelebilir ama bu, sahada yer ve zaman ister; çoğu işte bu lüks yoktur.

Kokulu, renk değiştirmiş veya şüpheli malzeme. Kazı sırasında beklenmedik bir malzeme, koku veya renk değişimi ile karşılaşılırsa iş durdurulur ve durum ilgili kuruma bildirilir. Bu tür malzemenin normal hafriyat gibi taşınması doğru değildir; nasıl bertaraf edileceği yetkili kurumun belirleyeceği bir konudur ve tahmin yürütülecek bir alan değildir.

Bitkisel Toprak: Kayıp Değil Kazanç

Hafriyat planlamasında en sık yapılan ekonomik hata, bitkisel üst toprağın diğer kazı malzemesiyle birlikte kamyona yüklenip döküm sahasına gönderilmesidir.

Bu malzeme, dolgu için uygun olmasa da kendi alanında değerlidir. Peyzaj, çim ekimi, ağaç dikimi ve bahçe düzenlemesi işlerinde ihtiyaç duyulan bitkisel toprak, çoğu işte dışarıdan satın alınır. Aynı sahada kazının başında ücretsiz olarak çıkan malzemenin, iş sonunda para verilerek geri alınması yaygın ama gereksiz bir döngüdür.

Ayrı sıyırma. Kazının ilk adımı, üst toprağın diğer katmanlara karışmadan sıyrılmasıdır. Bu, kazıcı operatörüne işin başında söylenecek bir talimattır; kazı başladıktan sonra ayırmak mümkün değildir.

Ayrı yığın. Sıyrılan toprak, sahanın işi engellemeyen bir köşesinde ayrı bir yığın olarak toplanır. Diğer kazı malzemesiyle aynı yığına gitmesi, ayırmanın tüm faydasını ortadan kaldırır.

Yığın yüksekliğini abartmama. Çok yüksek yığılan bitkisel toprak alt kısımlarda sıkışır ve havasız kalır; yapısı bozulur. Geniş ve alçak yığın, dar ve yüksek yığından daha iyi korunur.

Üstünü kapatma. Uzun süre bekleyecekse yığının üstü örtülür; hem yağışla yıkanmasını hem de yabani ot tohumu kapmasını sınırlar.

Yerini işaretleme. Başka bir ekip sahaya girdiğinde bu yığının ne olduğunu bilmez ve "toprak işte" diyerek kamyona yükleyebilir. Basit bir işaret veya sözlü bilgilendirme bu kaybı önler.

Sahanın kendi bitkisel toprağı ihtiyaçtan fazlaysa, bu malzeme yakın bir peyzaj işine devredilebilir. Döküm sahasına götürülmesi, hem nakliye ödemek hem de kullanılabilir bir kaynağı yok etmek anlamına gelir.

Hacim Şişmesi: Kazılan Malzeme Neden Kamyona Sığmaz?

Nakliye planı yaparken en sık yapılan hesap hatası, kazı hacminin taşınacak hacme eşit sanılmasıdır. Değildir.

Yerinde duran zemin, yüzyıllar boyunca kendi ağırlığı altında sıkışmıştır; taneler birbirine oturmuş, boşluklar minimuma inmiştir. Kazıcı bu düzeni bozar. Kepçeye giren malzemenin taneleri arasına hava girer, yapı gevşer ve aynı ağırlıktaki toprak belirgin biçimde daha fazla hacim kaplar. Buna hacim şişmesi (kabarma) denir.

Şişme oranı malzemeye göre değişir. Kohezyonlu, killi zeminlerde kazı sırasında iri kesekler hâlinde kopan malzeme aralarında büyük boşluklar bırakır; şişme burada en yüksektir. Kumlu ve daneli zeminlerde taneler daha kolay yerleşir, artış daha sınırlı kalır. Kayalık zeminde patlatma veya kırma sonrası oluşan hacim artışı ise en belirgin olanıdır; parçalanan kaya, yerindeki hâlinden çok daha fazla yer tutar.

Bu olgunun pratik sonucu nettir: yerindeki kazı hacmine göre planlanan sefer sayısı her zaman eksik çıkar. Planlanandan fazla sefer yapmak zorunda kalmak, ekstra maliyetten önce bir planlama sorunu üretir; araç ve operatör o gün için ayarlanmıştır, ek seferler ise ertesi güne sarkabilir.

Doğru yaklaşım, kazı hacmini hesapladıktan sonra malzemenin cinsine uygun bir gevşeme payı ekleyip nakliyeyi bu değer üzerinden planlamaktır. Payın büyüklüğü zemin türüne bağlıdır; kazıyı yapan ekipten veya nakliyeciden benzer zeminlerde ne gördüklerini sormak, kitabi bir tahminden çok daha isabetli sonuç verir.

Aynı olgunun ters yönü de vardır: gevşemiş malzeme geri dolguda kullanılıp sıkıştırıldığında hacmi tekrar azalır. Bu yüzden "kazdığım toprağı geri doldurursam çukur dolar" beklentisi çoğu zaman gerçekleşmez; sıkıştırma sonrası eksik kalan hacim için dışarıdan malzeme gerekir. Gevşek ve sıkışmış hacim arasındaki ilişkinin ayrıntısı için sıkışma oranı ve kayıp payı hesabı rehberimize bakabilirsiniz.

Nakliye Planlaması: Kaç Sefer, Hangi Araç, Nereye?

Hafriyat nakliyesi üç değişkenin çarpımıdır: taşınacak hacim, araç kapasitesi ve döküm sahasına mesafe.

Hacim. Gevşeme payı eklenmiş kazı hacmi. Bu, planın çıkış noktasıdır ve yanlış hesaplandığında diğer her şey kayar.

Araç seçimi. Büyük damperli araçlar sefer başına daha fazla taşır ve birim maliyeti düşürür; ancak dar sokak, alçak geçiş, zayıf zemin veya sınırlı manevra alanı bu araçları sahaya sokamaz hâle getirebilir. Ankara'nın eski yerleşim dokusundaki dar sokaklarda büyük araç çoğu zaman fiziksel olarak mümkün değildir. Küçük araçla daha çok sefer yapmak, hiç yükleyememekten iyidir. Araç kapasitesi ve saha erişimi konusunda kamyon kapasitesi ve teslimat planlaması rehberimizdeki erişim kontrolleri hafriyat için de birebir geçerlidir.

Mesafe ve tur süresi. Bir aracın gidiş-döküm-dönüş turu ne kadar sürüyor? Bu süre, bir günde kaç sefer yapılabileceğini belirler. Şehir içi trafiği, döküm sahasındaki bekleme ve yükleme süresi bu hesaba dahildir. Uzak bir saha, sefer sayısını düşürdüğü için işi günlere yayar.

Yükleme ekipmanı senkronu. Araç geldiğinde yükleyecek ekipman sahada olmalıdır. Bekleyen kamyon para yakar; bekleyen kepçe de öyle. İkisinin kadansını uydurmak, nakliye planının en pratik parçasıdır.

Kesintisiz akış. Peş peşe gelen araçlarla çalışmak, tek araçla gidip gelmekten hızlıdır ama sahada sıra oluşturur. Dar sahalarda bu, trafiği kilitler. Araç aralığını sahanın alabileceği ritme göre ayarlamak gerekir.

Yol temizliği. Yüklü aracın tekerlekleri sahadan çıkarken toprak taşır ve bunu asfalta bırakır. Çıkış noktasında basit bir temizlik düzeni kurulması hem komşuluk hem de idari açıdan sorun önler.

Düzenli Döküm Sahası ve İzin Zorunluluğu

Bu bölüm, rehberin isteğe bağlı olmayan tek bölümüdür.

Sahadan çıkan hafriyat toprağı ve inşaat atığı, ilgili belediyenin veya yetkili kurumun gösterdiği düzenli döküm sahasına götürülmek zorundadır. Boş bir araziye, dere yatağına, orman kenarına, yol kenarına veya "kimse görmez" denilen herhangi bir yere yapılan döküm mevzuata aykırıdır ve idari yaptırım ile yasal sorumluluk doğurur.

Sorumluluk yalnızca aracı süren kişide kalmaz. Nakliyeyi bir taşerona verdiyseniz ve o taşeron malzemeyi gelişigüzel döktüyse, işin sahibi olarak sizin de sorumluluğunuz gündeme gelebilir. Bu, hafriyatın nereye gittiğini belgelemenin neden önemli olduğunun temel sebebidir.

Uygulamanın ayrıntıları — hangi sahanın kullanılacağı, izin alınması gerekip gerekmediği, hangi belgelerin düzenleneceği, döküm ücreti olup olmadığı, kazı miktarına göre farklı bir prosedür işleyip işlemediği — belediyeden belediyeye ve iş türüne göre değişir. Bu rehberde bu ayrıntılara dair kesin bir bilgi verilmesi doğru olmaz.

Yapılması gereken tek şey nettir: işe başlamadan önce, kazının yapılacağı ilçenin belediyesinden veya ilgili kurumdan güncel prosedürü teyit edin. Bu görüşme birkaç dakika sürer ve işin sonunda karşılaşabileceğiniz bir cezanın ya da durdurma kararının önüne geçer. Ruhsatlı bir inşaat söz konusuysa bu süreç genellikle ruhsat dosyasının bir parçasıdır ve işin sorumlusu tarafından yürütülür; küçük ölçekli işlerde ise doğrudan iş sahibinin sorması gerekir.

Nakliyeciyle anlaşırken sorulacak soru da açıktır: "Malzemeyi hangi sahaya götürüyorsunuz?" Net bir cevap veremeyen bir nakliyeci, ileride sizin sorununuz olacak bir riski taşıyor demektir.

Döküm Belgesi ve Kayıt Düzeni

Hafriyatın doğru yere götürüldüğünü kanıtlayan şey, sözlü beyan değil kayıttır.

Döküm sahaları, kabul ettikleri araçlar için genellikle bir kayıt veya fiş düzenler. Bu belge, aracın hangi tarihte, hangi işten geldiğini ve ne kadar malzeme boşalttığını gösterir. Belgenin iki ayrı işlevi vardır ve ikisi de pratik değer üretir.

Yasal işlev. Hafriyatın yetkili sahaya teslim edildiğinin kanıtıdır. Sonradan bir sorun çıktığında, elinizde bu kayıt varsa tartışma başlamadan biter.

Ticari işlev. Nakliye çoğunlukla sefer başına ödenir. Döküm kayıtları, kaç seferin gerçekten yapıldığını gösterir. Bu kayıt tutulmadığında ödenen sefer sayısı beyana dayanır ve doğrulanamaz.

Kayıt düzeni karmaşık olmak zorunda değildir. Her sefer için tarih, araç plakası, saat ve varsa fiş numarası; bu dört bilgi bir deftere veya telefona yazıldığında yeterlidir. İş uzun sürüyorsa, günün sonunda toplam sefer sayısını yazmak da işe yarar.

Aynı disiplin, sahaya gelen malzeme için de geçerlidir. Hafriyat çıkarken kayıt tutan bir ekip, dolgu malzemesi girerken de tartı fişini kontrol eder; giren ve çıkan malzemenin ikisi de belgeye bağlandığında işin nakliye kalemi baştan sona denetlenebilir hâle gelir.

Çift Yön Verimliliği: Gelen Araç Boş Dönmesin

Nakliyede maliyetin büyük bölümü aracın yola çıkmasıyla oluşur; yüklü mü boş mu gittiği ikinci derece etkendir. Bu basit gerçek, hafriyatta gözden kaçan bir tasarruf imkânı yaratır.

Tipik bir senaryo şöyle işler: sahaya dolgu malzemesi, stabilize veya mıcır getiren damperli araç malzemeyi boşaltır ve boş olarak geri döner. Aynı gün, aynı sahadan hafriyat çıkarmak için başka bir araç çağrılır ve o da sahaya boş gelir. İki ayrı boş yol, iki ayrı maliyet.

Oysa gelen araç, boşaldıktan sonra hafriyat yükleyip döküm sahasına uğrayarak dönebilir. Tek araçla iki iş yapılmış olur ve toplam sefer sayısı belirgin biçimde düşer.

Bu düzenin işlemesi için birkaç koşulun aynı anda sağlanması gerekir:

Araç uygunluğu. Damperli ve hafriyat taşımaya elverişli bir araç olmalıdır. Her teslimat aracı bu işi yapamaz.

Yükleme ekipmanı hazır olmalı. Araç boşaldığı anda yükleyecek kepçe veya benzeri ekipman sahada bulunmalıdır. Ekipman bir saat sonra gelecekse, araç beklemez ve boş döner.

Zamanlama. Kazı ile malzeme teslimatının aynı güne denk gelmesi gerekir. Kazı bitmiş, hafriyat çoktan gitmişse fırsat kaçmıştır.

Önceden anlaşma. En kritik madde budur. Bu talep sipariş verirken konuşulur. Araç sahaya geldikten sonra "dönüşte şunu da alır mısın" demek çoğu zaman sonuç vermez; sürücünün programı, aracın sonraki işi ve döküm sahasına uzaklık buna izin vermeyebilir.

Döküm sahası güzergâhı. Döküm sahası, aracın dönüş yolu üzerinde veya makul bir sapma mesafesindeyse mantıklıdır. Ters yönde uzak bir saha, tasarrufu tüketir.

Bu düzen her işte kurulamaz ama kurulabildiğinde nakliye kaleminde hissedilir bir fark yaratır. Malzeme siparişi verirken sormanın hiçbir maliyeti yoktur; en kötü ihtimalle cevap "bu sefer olmaz" olur. Sahanıza gelecek dolgu malzemesi ihtiyacınızı dolgu malzemesi fiyatları sayfamızdan inceleyebilirsiniz.

Şantiye İçi Geçici Depolama Kuralları

Sahada kalacak malzeme için ayrılan alan, çoğu şantiyede plansız oluşur: kepçe nereye atmışsa yığın orada birikir. Bu, hem işi yavaşlatır hem malzemeyi bozar.

Yerini önceden belirleyin. Yığın, kazının ilerleyeceği yöne, araç manevra alanına ve giriş çıkışa engel olmayacak bir noktada olmalıdır. Yanlış yere yığılan toprağın ikinci kez taşınması, sırf bu yüzden ek ekipman saati üretir.

Kazı kenarından uzak durun. Açık bir kazı çukurunun hemen kenarına yığılan malzemenin ağırlığı, şev güvenliğini doğrudan etkiler. Yığın, kazı kenarından güvenli bir mesafede tutulur; bu mesafenin ne olacağı kazı derinliğine ve zemin durumuna bağlıdır ve işin sorumlusunun belirleyeceği bir konudur.

Malzemeleri ayrı tutun. Bitkisel toprak, geri dolguda kullanılacak temiz malzeme ve atılacak malzeme ayrı yığınlar hâlinde durmalıdır. Karışan yığın, üç malzemenin de en kötüsü hâline gelir.

Zeminden yalıtın. Geri kullanılacak temiz malzeme doğrudan çamurlu bir zemine yığılırsa alt kısmı kirlenir ve o bölüm kullanılamaz. Sert veya örtülü bir zemin bu kaybı önler.

Yağmura karşı önlem alın. Örtülmeyen bir toprak yığını yağıştan sonra suya doyar ve günlerce kullanılamaz. Killi malzemede bu süre uzar. Örtü, birkaç günden fazla bekleyecek yığınlarda kendini fazlasıyla amorti eder.

Süreyi sınırlayın. Sahada uzun süre bekleyen yığın, komşu şikâyeti, rüzgârla toz taşınması ve alan kaybı üretir. Geri kullanılmayacağı belli olan malzemeyi bekletmenin hiçbir faydası yoktur; erken çıkarmak her zaman daha ucuzdur.

Satın alınan malzemenin saklanmasında geçerli olan ilkelerin çoğu, hafriyat yığınları için de aynen geçerlidir: zeminden yalıtım, örtü ve ayrı yığın düzeni her iki tarafta da aynı işi görür.

Küçük İşlerde Hafriyat: Bahçe ve Tadilat Ölçeği

Bir bahçe havuzu, küçük bir istinat duvarı temeli veya bir yürüyüş yolu kazısı; bu ölçekteki işlerde hafriyat sorunu farklı bir biçim alır. Miktar azdır ama çözümü orantısız biçimde zahmetli olabilir.

Önce sahada değerlendirmeyi deneyin. Küçük miktardaki toprak, bahçenin başka bir noktasında kot düzeltmede, çukur doldurmada veya bir tümsek oluşturmada kullanılabilir. Bu, çoğu küçük işte en pratik çözümdür ve hiçbir nakliye üretmez.

Bitkisel toprağı kesinlikle ayırın. Küçük ölçekte bu malzeme zaten az çıkar ve bahçenin kendisinde doğrudan işe yarar. Atmak, birkaç hafta sonra torbayla satın almak anlamına gelir.

Miktarı gerçekçi tahmin edin. Küçük işlerde çıkan toprak, gevşeme nedeniyle beklenenden çok daha büyük görünür. Bir metreküplük bir çukurdan çıkan malzeme, bahçenin ortasında hatırı sayılır bir yığın oluşturur ve "bu kadar mı çıkmış" tepkisi verilir.

Küçük miktar için araç bulmak zordur. Nakliyeciler sefer başına çalışır; yarım kamyonluk bir iş için tam sefer ücreti ödemek yaygın bir durumdur. Bu yüzden küçük işlerde nakliye, malzeme maliyetine göre orantısız yüksek kalır.

Belediyeye sorun. Bazı belediyeler küçük ölçekli hafriyat için farklı bir uygulama yürütür. Bu, ilçeden ilçeye değiştiği için tek doğru cevap yoktur; ilgili belediyeye sormak birkaç dakikalık iştir ve hem yasal hem ekonomik açıdan en sağlıklı yoldur.

Komşu işlerle birleştirin. Aynı dönemde yakın çevrede benzer bir iş varsa, tek araçla iki sahadan yükleme yapmak birim maliyeti belirgin biçimde düşürür.

Gelişigüzel dökmeyin. Miktarın az olması kuralı değiştirmez. Bir bahçeden çıkan üç kepçe toprağın boş bir araziye bırakılması da mevzuata aykırıdır ve idari yaptırım konusudur.

Kazıdan Önce Yapılması Gereken Plan

Bu rehberdeki kalemlerin tamamı, kazı başladıktan sonra çözülmesi zor; kazıdan önce çözülmesi ise kolay konulardır.

Kazı öncesinde cevaplanması gereken sorular kısadır. Ne kadar malzeme çıkacak ve gevşediğinde ne kadar hacim tutacak? Bunun ne kadarı sahada geri kullanılabilir, ne kadarı çıkacak? Bitkisel toprak ayrı sıyrılacak mı ve nereye yığılacak? Çıkacak malzeme hangi döküm sahasına gidecek, prosedürü nedir? Nakliye kaç seferde tamamlanır ve hangi araçla yapılır? Sahaya malzeme de gelecekse, aynı araç çift yön çalışabilir mi?

Bu soruların hepsi kazıdan önce, birkaç telefon görüşmesiyle cevaplanır. Kazı başladıktan sonra ise her biri, sahada bekleyen bir ekiple ve açık bir çukurla birlikte çözülmeye çalışılır; maliyeti de zorluğu da katlanır.

Pratik bir yaklaşım, kazı planını malzeme siparişiyle birlikte ele almaktır. Çıkacak hafriyat ile gelecek dolgu malzemesi aynı işin iki yüzüdür; ayrı ayrı planlandığında ikisi de daha pahalıya gelir. Aynı gün, aynı araç ve aynı ekiple kurulan bir düzen, ikisini tek kalemde çözer.

Özet

Kazıdan çıkan malzemenin üç kaderi vardır: sahada yeniden kullanım, geçici depolama ve uzaklaştırma. Hangisinin uygulanacağı malzemenin cinsiyle belirlenir. Temiz, organik madde içermeyen ve sıkışmaya uygun tane yapısına sahip toprak geri dolguda değerlendirilebilir; bitkisel toprak, aşırı killi ve moloz karışık malzeme yapısal dolguda kullanılmaz.

Bitkisel toprak atılacak bir malzeme değil, peyzajda karşılığı olan bir kaynaktır; kazının başında ayrı sıyrılıp ayrı yığılması hem nakliye hem de sonradan satın alma maliyetini ortadan kaldırır.

Kazılan malzeme gevşediği için hacmi artar; nakliye planı yerindeki kazı hacmine göre değil, gevşemiş hacme göre yapılmalıdır. Aksi hâlde sefer sayısı her zaman eksik çıkar.

Uzaklaştırılan hafriyat düzenli döküm sahasına götürülmek zorundadır ve bu belgelenmelidir. Gelişigüzel döküm idari yaptırım ve yasal sorumluluk doğurur; sorumluluk çoğu zaman iş sahibine kadar uzanır. Uygulanacak prosedür ilçeye ve işin türüne göre değiştiği için, kazıdan önce ilgili belediyeden teyit almak bu rehberin atlanmaması gereken tek adımıdır.

Sahaya gelecek dolgu malzemesi ihtiyacınızı ve varsa çıkacak hafriyatın miktarını paylaşırsanız; hem malzeme miktarını hem de aynı araçla çift yön çalışılıp çalışılamayacağını birlikte değerlendirip teklif hazırlayalım.