Örgü Harcında Kum Seçimi, Oran Mantığı ve Derz Kalınlığı

Bir duvarın sağlamlığı denince akla önce tuğlanın ya da bloğun kendisi gelir. Oysa duvar, bloklar ile onları birbirine bağlayan derzlerin birlikte çalıştığı bir bütündür ve derzi oluşturan harcın büyük kısmı kumdur. Harcın hacminin çoğunu oluşturan malzeme yanlış seçildiğinde, en iyi blokla örülmüş duvar bile zayıf derzlerden bozulur.

Bu rehber, örgü harcında kullanılan kumu ele alıyor: tuğla, briket ve bims örgüde kumdan ne beklenir, harç oranının mantığı nedir, derz kalınlığı kum seçimini nasıl etkiler ve sahada hangi hatalar sık yapılır. Sıva ve şap kumunu ayrı rehberlerde anlattığımız için burada o konulara yalnızca örgü harcıyla sınırlarını çizmek için değiniyoruz.

Hızlı Yanıt

Duvar harcı kumu, tuğla, briket ve bims blokları birbirine bağlayan örgü harcında kullanılan, temiz ve derz kalınlığına uygun elenmiş kumdur. Klasik kalın derzli örgüde yaygın olarak 0-4 mm civarında, iri ve ince taneleri dengeli bir kum kullanılır; pratik kural, en iri tanenin derz kalınlığının yaklaşık üçte birini aşmamasıdır. Kumdaki kil ve organik madde derzin tutunmasını ve dayanımını düşürür. Harç oranı duvar türüne göre değişir; yaygın uygulamada çimento harcında hacimce bir ölçü çimentoya üç ile beş ölçü kum kullanılır, kireç takviyeli harçlarda oran kireçle dengelenir. Taşıyıcı ve projeli işlerde proje ve laboratuvar değeri esastır.

Örgü Harcı Ne İş Görür?

Örgü harcının görevi yalnızca blokları birbirine yapıştırmak değildir; kum seçimini anlamak için harcın duvarda üstlendiği işleri ayırmak gerekir.

Birinci görev yük aktarmaktır. Üstteki blokların ağırlığı ve duvara gelen diğer yükler, derzler aracılığıyla alttaki sıralara iletilir. Bloklar hiçbir zaman mükemmel düzgün değildir; harç, iki blok arasındaki küçük farkları doldurarak yükün noktasal değil yüzeysel aktarılmasını sağlar. Derz bu görevi yerine getiremezse yük bloğun belirli noktalarında toplanır ve blokta çatlak başlar.

İkinci görev bağ kurmaktır. Harç, bloğun yüzeyine tutunarak sıraların birbirine göre kaymasını ve devrilmesini engeller. Bu bağın gücü, harcın bloğun gözeneklerine nüfuz etmesine ve bağlayıcının kum tanelerini sağlam sarmasına bağlıdır.

Üçüncü görev duvarı tamamlamaktır. Derzler duvarın içindeki boşlukları kapatır, rüzgârın ve suyun duvardan geçişini sınırlar. Dış duvarda boş ya da ufalanmış derz, nem ve soğuk köprüsü demektir.

Kum bu üç görevin hepsinde rol oynar. Harcın iskeletini oluşturur, büzülmeyi sınırlar, kıvamı belirler ve derzin ezilmeden yük taşımasını sağlar. Kum ne kadar uygunsa, aynı bağlayıcı miktarıyla o kadar güçlü ve dayanıklı bir derz elde edilir.

Örgü Harcı, Sıva ve Şap Arasındaki Sınır

Aynı sahada, çoğu zaman aynı kum yığınından üç farklı harç hazırlanır. Bu yüzden üçü arasındaki farkı netleştirmek, kum seçimindeki karışıklığı önler.

Örgü harcı, blokların arasında, iki yüzey arasında sıkışmış hâlde çalışır. Yük taşır ve derz kalınlığıyla sınırlı bir hacimde bulunur. Kumdan beklenen, harcın blok altında ezilip akmadan durmasını sağlayacak bir iskelet ve derze sığacak tane boyudur.

Sıva, duvar yüzeyine tek taraftan tutunur ve görünür bir yüzey oluşturur. Yük taşımaz; tutunma, çatlamama ve yüzey düzgünlüğü önceliklidir. Katlara göre farklı incelikte kum ister. Bu ayrımın tamamı sıva kumu özellikleri rehberinde anlatılıyor.

Şap, yatay bir zeminde kalın bir tabaka olarak serilir ve mastarla düzeltilir. Geniş yüzeyde büzülme ve çatlama kontrolü önceliklidir. Şapın kumdan beklentisi şap kumu nedir rehberinde ayrıntılı olarak yer alıyor.

Pratikte kaba sıva kumu ile örgü harcı kumu çoğu işte aynı üründür; ikisi de 0-4 mm civarında, dengeli dağılımlı ve temiz kum ister. İnce sıva kumu ise örgü harcı için fazla incedir: aynı dayanıma ulaşmak için daha çok bağlayıcı ve su ister, derz daha çok büzülür. Örgü için ayrıca bir ürün aramak yerine, temiz bir kaba sıva kumu çoğu zaman en pratik seçimdir; ürün seçenekleri için sıva kumu fiyatları sayfasına bakabilirsiniz.

Kumdan Beklenen Üç Özellik

Duvar harcı kumunun iyi olup olmadığı üç özellikle değerlendirilir: temizlik, tane boyu ve tane dağılımı.

Temizlik

Kumdaki kil, silt ve organik madde, bağlayıcının kum tanelerine ve bloğa tutunmasını engeller. Kil, taneleri ince bir filmle kaplar; çimento bu filme tutunur ama film taneye sağlam bağlanmaz. Ayrıca kil harcın su ihtiyacını artırır ve fazla su, kuruma sırasında büzülme ve zayıflık olarak geri döner. Kirli kumla hazırlanmış harçta derzler kuruduktan sonra parmakla kazındığında kolayca dökülür.

Kırma kumda ise mesele kilden çok taş tozudur. Belirli bir orana kadar taş tozu harcın işlenebilirliğine katkı sağlar; fazlası ise su ihtiyacını artırır. Bu nedenle kırma kumda toz oranının makul olması aranır. Yıkamanın neyi değiştirdiği yıkanmış ve yıkanmamış kum farkı rehberinde anlatılıyor.

Tane boyu

Kumun en iri tanesi derzin kalınlığıyla sınırlıdır. Derzin içinde iri bir tane, iki blok arasında bir takoz gibi davranır: harcın düzgün yayılmasını engeller, bloğun oturmasını bozar ve yükü tek noktaya toplar. Bu yüzden yaygın kabul gören pratik kural, en iri tanenin derz kalınlığının yaklaşık üçte birini aşmamasıdır.

Klasik kalın derzli örgüde derz yaklaşık 10 mm civarında olduğundan, 0-4 mm aralığındaki bir kum bu kurala uyar. Harç eleğinden geçirilmeyen, içinde fındık iriliğinde taş bulunan kum ise derzde sorun çıkarır.

Tane dağılımı

İyi bir harç kumunda iri, orta ve ince taneler dengeli dağılır. İri taneler iskeleti kurar, ince taneler aradaki boşlukları doldurur ve bağlayıcı kalan küçük boşlukları sarar. Tek boyutlu, yani hep aynı büyüklükte tanelerden oluşan bir kum çok boşluk bırakır; bu boşlukları doldurmak için daha fazla bağlayıcı ve su gerekir. Tane dağılımının nasıl ölçüldüğü granülometri nedir rehberinde anlatılıyor.

Kırma Kum mu, Dere Kumu mu?

Örgü harcında hem kırma kum hem doğal dere kumu kullanılabilir. İkisinin harçtaki davranışı farklıdır ve seçim bu farkı bilerek yapılmalıdır.

Dere kumu tanelerinin yuvarlak olması nedeniyle harca kolay işlenebilirlik verir. Mala üzerinde kayar, derze kolay yayılır ve aynı kıvam için daha az su gerektirebilir. Buna karşılık doğal kaynaktan geldiği için kil ve organik madde içerme ihtimali vardır; temizliği mutlaka kontrol edilmelidir.

Kırma kum köşeli tanelere sahiptir. Köşeli taneler birbirine kenetlenir ve harca daha güçlü bir iskelet verir. Ancak aynı kıvam için genellikle biraz daha su ve bağlayıcı ister; harç malada daha "sert" hissedilir. İçindeki taş tozu oranı da kalitesini belirler.

Ustalar arasında sık görülen bir uygulama, iki kumun karıştırılmasıdır: kırma kumun iskeleti ile dere kumunun işlenebilirliği bir araya getirilir. Bu karışımın oranı genellikle deneyimle ve elde bulunan malzemeye göre belirlenir. İki kum türünün ayrıntılı karşılaştırması için dere kumu ve kırma kum farkı rehberine bakabilirsiniz; doğal kum seçeneği için dere kumu fiyatları sayfası da yol gösterir.

Hangisi seçilirse seçilsin, aynı duvar boyunca aynı kumla devam etmek önemlidir. Örgünün ortasında kum kaynağının değişmesi, harç kıvamının ve dayanımının da değişmesi demektir.

Harç Oranının Mantığı

Harç oranı, bağlayıcı ile kum arasındaki hacim ilişkisidir. Doğru oranı ezberlemekten çok, oranın neyi değiştirdiğini anlamak önemlidir.

Bağlayıcı, kum tanelerinin yüzeyini sarar ve aralarındaki boşlukları doldurarak onları birbirine bağlar. Bağlayıcı az olursa tanelerin bir kısmı sarılmadan kalır ve harç zayıflar, ufalanır. Bağlayıcı fazla olursa harç gereğinden sert, kırılgan olur ve kuruma sırasında daha çok büzülür; ayrıca maliyet artar.

Yaygın uygulamada çimento harcında hacimce bir ölçü çimentoya üç ile beş ölçü kum kullanılır. Oranın alt ucu daha güçlü ve sert, üst ucu daha ekonomik ve yumuşak bir harç verir. Yük taşıyan ve dış etkiye açık duvarlarda daha zengin, bölme duvarlarda daha yumuşak harç tercih edilir.

Kireç takviyeli harçlar ise çimentonun bir kısmının yerine kireç kullanılarak hazırlanır. Kireç, harca işlenebilirlik, su tutma ve bir miktar esneklik kazandırır. Bu harçlar duvarın küçük hareketlerini çatlamadan karşılamaya daha yatkındır ve bloğa daha iyi yayılır. Çimento, kireç ve kumun birlikte dengelendiği karışımlarda kesin oran, duvar türüne ve kullanılan kirece göre belirlenir.

Oranın uygulanmasında en sık hata, ölçünün her partide değişmesidir. Bir parti kürekle, bir parti kova ile, bir parti göz kararı hazırlanan harç, duvar boyunca farklı dayanımda derzler üretir. Aynı ölçü kabı, aynı sıra ve aynı su miktarı, oranın kendisi kadar önemlidir.

Taşıyıcı yığma duvarlarda ve projeli işlerde harç sınıfı ve oranı projede belirtilir; bu durumda sahada değiştirilmez. Burada verilen aralıklar yaygın uygulamayı tarif eder, proje değerinin yerine geçmez.

Kumun Nemi ve Ölçü Hatası

Hacimle ölçülen harçlarda kumun nemi, oranı fark edilmeden değiştiren gizli bir etkendir.

Nemli kum, kuru kuma göre daha fazla hacim kaplar. Bu olaya kabarma denir: taneler arasındaki su filmleri taneleri birbirinden uzaklaştırır ve aynı miktarda kum daha büyük bir hacim oluşturur. Sonuç olarak nemli kumla doldurulan bir kova, kuru kumla doldurulan kovaya göre daha az kum içerir.

Bu durum oranı değiştirir. Kâğıt üzerinde bire dört hazırlanan harç, nemli kumla gerçekte daha zengin bir karışıma dönüşür. Ayrıca kumun içindeki su, eklenen suya eklenir; harç beklenenden sulu olur. Konunun ölçüm boyutu kum kabarması ve nem oranı rehberinde ayrıntılı olarak anlatılıyor.

Pratik çözüm basittir: yağmur sonrası ya da sabah çiyinden sonra kumun nemli olduğu biliniyorsa, karışıma eklenen su azaltılır ve kıvam gözle kontrol edilir. Kum yığınının üstünü örtmek, gün boyunca nemin dalgalanmasını azaltır ve partiler arası farkı küçültür.

Derz Kalınlığı ve Kum İlişkisi

Derz kalınlığı, hem harç tüketimini hem de kum seçimini doğrudan belirler.

Kalın derzli örgü, geleneksel tuğla ve briket duvarlarda kullanılan yöntemdir. Bu örgüde derz yaygın olarak 10 mm civarında tutulur; bloğun ölçü farklılıklarını tolere edebilmek için bir miktar oynanabilir. Bu kalınlıkta derz, 0-4 mm civarındaki bir harç kumuyla rahatça doldurulur.

İnce derzli örgü, hassas ölçülü bloklarda, özellikle gazbeton gibi ürünlerde kullanılan yöntemdir. Derz birkaç milimetreyle sınırlıdır ve özel yapıştırma harcıyla yapılır. Bu harçlar torbalı hazır ürünlerdir ve içlerindeki kum üretici tarafından çok ince elenmiştir; sahada kumla bu tür harç hazırlanmaz.

Derzin gereğinden kalın tutulması sık görülen bir hatadır. Kalın derz, daha fazla harç tüketir ve daha fazla büzülür. Ayrıca yük altında daha çok sıkışır; duvarın oturması artar ve bu oturma üst sıralarda, kapı ve pencere kenarlarında çatlak olarak görünebilir.

Derzin gereğinden ince tutulması da sorundur. Çok ince derz, bloğun pürüzlerini dolduramaz; blok bazı noktalarda harca değil doğrudan alttaki bloğa oturur ve yük noktasal aktarılır. Ayrıca iri kum taneleri bu durumda takoz gibi davranır.

Dikey derzler, yani blokların yan yüzleri arasındaki derzler de en az yatay derzler kadar önemlidir. Bu derzlerin boş bırakılması, duvarın ses ve ısı yalıtımını düşürür ve rüzgâr ile nemin geçişine yol açar. Bazı blok tiplerinde dikey derz, blokların geçmeli yapısı nedeniyle harçsız bırakılır; bu durumda üreticinin önerisine uyulur.

Tuğla, Briket ve Bims Örgüde Farklar

Kum beklentisi üç blok türünde de benzerdir; asıl fark, blokların su emme davranışında ve harcın kıvamındadır.

Pişmiş kil tuğla, özellikle kuru ve sıcak havada harcın suyunu hızla emer. Harçtaki su bağlayıcının sertleşmesi için gereklidir; tuğla bu suyu erken çekerse derz "yanar", yani tam sertleşmeden kurur ve zayıf kalır. Tuğlaların örgüden önce uygun ölçüde nemlendirilmesi bu nedenle yaygın bir uygulamadır. Ancak tuğlanın sırılsıklam olması da istenmez; yüzeyde su filmi harcın tutunmasını engeller.

Beton briket daha ağır ve daha sert bir bloktur. Yatak derzinin sağlam ve dolu olması önemlidir. Harcın fazla sulu tutulması, ağır bloğun altında harcın ezilip akmasına ve sıranın oturmasına yol açar.

Bims blok hafif ve gözeneklidir; su emme kapasitesi yüksektir. Bu bloklarla çalışırken harcın su tutma kapasitesi önem kazanır. Kireç takviyeli harçlar ya da uygun kıvam ayarı, harcın suyunun bloğa kaçmasını yavaşlatır. Bims örgüde derzin yanması, kuruduktan sonra tozlanan ve kolayca dökülen derzler olarak görünür.

Gazbeton gibi hassas ölçülü bloklarda ise sahada kumla harç hazırlamak yerine, üreticinin önerdiği ince derz yapıştırıcısı kullanılır. Bu blokları kalın kumlu harçla örmek, hem blokların avantajını yok eder hem de derzlerde ısı köprüsü oluşturur.

Harç Miktarı ve Kum İhtiyacı

Örgü işinde kum ihtiyacı, duvar alanından değil harç hacminden hesaplanır.

Önce duvarın toplam alanı bulunur; kapı ve pencere boşlukları düşülür. Ardından kullanılacak blok türüne ve ebadına göre metrekaredeki blok sayısı ve derz hacmi hesaplanır. Derz hacmi, blok ebadı büyüdükçe azalır: büyük ebatlı bir blokla örülen duvarda metrekare başına daha az derz, dolayısıyla daha az harç vardır. Küçük ebatlı tuğlayla örülen duvarda ise derz uzunluğu ve harç tüketimi daha fazladır.

Harç hacmi bulunduktan sonra, seçilen orana göre bu hacmin ne kadarının kum olduğu hesaplanır. Burada dikkat edilmesi gereken bir nokta vardır: bağlayıcı ve kum karıştırıldığında ortaya çıkan harcın hacmi, kum ve çimentonun ayrı ayrı hacimlerinin toplamından küçüktür. Çünkü bağlayıcı ve ince taneler, iri taneler arasındaki boşluklara yerleşir. Bu nedenle kum ihtiyacı, harç hacminden bir miktar fazla çıkar.

Hesaba ayrıca kayıp payı eklenir: malada ve derzden taşan harç, karıştırma teknesinde kalan malzeme, kum yığınının toprakla temas eden alt kısmı ve elemede ayrılan iri taneler. Bu kayıplar şantiye düzenine göre değişir. Kum miktarının tona ve kamyon kapasitesine çevrilmesi için miktar hesaplama sayfasını kullanabilirsiniz.

Aynı sahada hem örgü hem sıva yapılacaksa, iki işin kum ihtiyacını birlikte hesaplayıp tek teslimatla almak hem nakliye açısından hem kum kaynağının tutarlılığı açısından avantajlıdır.

Sahada Harç Hazırlığı

Doğru kum ve doğru oran, harcın doğru hazırlanmasıyla sonuç verir.

İlk adım kumun elenmesidir. Kalın derzli örgüde amaç, kumun içindeki iri taşları, kök parçalarını ve yabancı maddeleri ayırmaktır. Elek gözü, derz kalınlığına uygun seçilir; aşırı sık elek, kumun iskeletini oluşturan iri taneleri de ayırarak dağılımı bozar.

İkinci adım kuru karıştırmadır. Kum ile bağlayıcı, su eklenmeden önce rengi homojen olana kadar karıştırılır. Bu adım atlanırsa harçta çimento topakları ve bağlayıcısı az bölgeler oluşur.

Üçüncü adım suyun kademeli eklenmesidir. Su bir kerede değil, kıvam izlenerek azar azar eklenir. İyi bir örgü harcı malada şeklini korur, mala eğildiğinde yavaşça kayar ve bloğun altında ezildiğinde yanlardan taşar ama akmaz.

Dördüncü adım, hazırlanan harcın makul sürede kullanılmasıdır. Çimento harcı bir süre sonra sertleşmeye başlar; sertleşmeye başlamış harca su ekleyip tekrar karıştırmak, dayanımı düşürür. Bu nedenle harç, bir seferde kullanılabilecek miktarlarda hazırlanır.

Son olarak, harç hazırlama yeri kum yığınına yakın, düz ve temiz bir zemin üzerinde olmalıdır. Toprak üzerinde karıştırılan harca toprak karışır; bu, kumun temizliği için gösterilen bütün özeni boşa çıkarır.

Ankara Koşullarında Örgü

Ankara'nın karasal iklimi örgü işinde iki dönemi özellikle önemli kılar: sıcak ve kuru yaz ile soğuk kış.

Yaz aylarında kuru ve sıcak hava, harcın suyunu hem bloğa hem havaya hızla kaptırır. Derz erken kurur ve bağlayıcı tam sertleşemez. Bu dönemde blokların nemlendirilmesi, harcın küçük partiler hâlinde hazırlanması ve öğle sıcağında uzun süre bekleyen harcın kullanılmaması önemlidir. Örülmüş duvarın birkaç gün boyunca güneş ve rüzgârdan korunması da derzin sağlıklı sertleşmesine yardım eder.

Kış aylarında ise risk donmadır. Harçtaki su donduğunda genleşir ve derzin yapısını bozar; erken donmuş harç ilkbaharda ufalanır. Hava sıcaklığının donma noktasına yaklaştığı günlerde örgüye ara vermek ya da duvarı örtüyle korumak gerekir. Kum yığınının donması da ayrı bir sorundur: donmuş kum topak hâline gelir ve harca düzgün karışmaz. Kış teslimatı ve donmuş malzemeyle çalışma konusu kış teslimatında ıslak ve donmuş malzeme rehberinde ele alınıyor.

Dış duvarlarda derz kalitesi ayrıca önemlidir. Boş, ufalanmış ya da çatlamış derzler su alır; bu su kışın donar ve derzi her yıl biraz daha bozar. Temiz kum ve dolu derz, dış duvarın uzun ömrü için en basit önlemdir.

Teslimatta Kumu Kontrol Etmek

Harç kumunun kalitesi, kamyon boşaltılmadan önce birkaç basit kontrolle değerlendirilebilir.

1. Avuç testi yapın. Bir avuç kumu sıkıp açın. Temiz kum dağılır; kil içeren kum topaklanır ve avuçta gri ya da kahverengi bir iz bırakır.
2. Su testi yapın. Şeffaf bir şişeye bir miktar kum ve su koyup çalkalayın, bekletin. Üstte biriken bulanık tabakanın kalınlığı, ince madde oranı hakkında fikir verir.
3. Tane boyuna bakın. Yığında fındık iriliğinde ve daha büyük taşların sıklığına bakın. Çok sayıda iri taş, kumun elenmeden geldiğini gösterir ve sahada eleme yükünü artırır.
4. Kokuya dikkat edin. Çürümüş bitki kokusu organik madde içeriğine işaret eder; bu kum harçta kullanılmamalıdır.
5. Rengi karşılaştırın. Aynı iş için daha önce alınan kumla renk farkı varsa, kaynak değişmiş olabilir; aynı duvarın devamı için bu önemlidir.

Bu kontroller laboratuvar deneyinin yerini tutmaz ama yanlış ürünün sahaya boşaltılmasını büyük ölçüde önler. Projeli işlerde harç agregası için standart uygunluk istenebilir; Türkiye'de harç agregaları için TS EN 13139 standardı esas alınır.

Sık Yapılan Hatalar

Örgü harcında karşılaşılan sorunların çoğu, kum ve harç hazırlığındaki birkaç tekrarlayan hatadan kaynaklanır.

• Kirli kum kullanmak. Kil ve organik madde içeren kum, ufalanan ve dökülen derzler üretir. Kumun temizliği, oranın kendisinden daha önemlidir.
• Elenmemiş kumla örgü yapmak. İri taşlar derzde takoz gibi davranır, bloğun oturmasını bozar.
• İnce sıva kumunu örgüde kullanmak. Çok ince kum daha fazla bağlayıcı ve su ister, derz daha çok büzülür.
• Ölçüyü her partide değiştirmek. Duvar boyunca farklı dayanımda derzler oluşur.
• Kumun nemini hesaba katmamak. Nemli kumla oran fark edilmeden kayar ve harç sulu olur.
• Su emen blokları kuru örmek. Tuğla ve bims harcın suyunu çeker, derz yanar ve zayıf kalır.
• Derzi gereğinden kalın tutmak. Harç tüketimi artar, duvar daha çok oturur.
• Dikey derzleri boş bırakmak. Isı ve ses yalıtımı düşer, nem ve rüzgâr geçer.
• Sertleşmeye başlamış harca su ekleyip kullanmak. Dayanım belirgin biçimde düşer.
• Örgünün ortasında kum kaynağını değiştirmek. Kıvam ve dayanım değişir, derzlerde renk farkı oluşur.

Karar Listesi

Duvar harcı kumunu seçmeden önce şu soruları cevaplayın.

1. Hangi blokla örülecek? Kalın derzli tuğla, briket veya bims ise kumlu harç; hassas ölçülü gazbeton ise hazır ince derz yapıştırıcısı.
2. Derz kalınlığı ne olacak? En iri tane derzin yaklaşık üçte birini aşmamalı; kalın derzde 0-4 mm civarı kum yaygındır.
3. Kum temiz mi? Avuç ve su testiyle kontrol edin; kil ve organik madde kabul edilmez.
4. Kırma kum mu, dere kumu mu? İskelet için kırma, işlenebilirlik için dere kumu; karışım da yaygındır. Aynı duvar boyunca aynı kumla devam edin.
5. Oran ne olacak? Projeli işte projedeki değer; değilse yaygın aralık içinde duvarın yüküne ve dış etkiye göre seçin. Ölçü kabını sabitleyin.
6. Sıva da yapılacak mı? Kum ihtiyacını birlikte hesaplayıp tek teslimatla alın.
7. Mevsim uygun mu? Yazın nemlendirme ve koruma, kışın don önlemi planlayın.

Özet

Duvar harcı kumu, blokları bağlayan ve yük aktaran derzin iskeletidir. Temiz, dengeli dağılımlı ve derz kalınlığına uygun kum, aynı bağlayıcı miktarıyla çok daha güçlü ve dayanıklı bir derz verir.

Klasik kalın derzli tuğla, briket ve bims örgüde 0-4 mm civarındaki kum yaygındır; en iri tane derzin yaklaşık üçte birini aşmamalıdır. Harç oranı duvarın türüne göre değişir; yaygın uygulamada çimento harcında hacimce bir ölçü çimentoya üç ile beş ölçü kum kullanılır, kireç takviyesi işlenebilirliği ve su tutmayı artırır. Taşıyıcı ve projeli işlerde proje değeri esastır.

Kumun nemi, blokların su emmesi, derz kalınlığı ve Ankara'nın yaz-kış koşulları, doğru kumun sonuç vermesi için birlikte yönetilmesi gereken etkenlerdir. Yapacağınız duvarı ve kullanacağınız bloğu tarif ederseniz, hangi kumun ve ne kadarının gerektiğini birlikte belirleyebiliriz.