Havuz Kazısının Etrafı Neyle ve Nasıl Doldurulur?

Bahçede bir havuz kazısı açıldığında en çok konuşulan konular kaplama, filtre ve renk olur. Oysa havuzun yıllar içinde nasıl davranacağını büyük ölçüde görünmeyen bir kısım belirler: havuz gövdesi ile kazı şevi arasındaki boşluğun neyle ve nasıl doldurulduğu. Bu boşluk, havuz bittikten sonra bir daha görülmez; ama yanlış dolgu, çevre döşemesinde çökme, duvarda çatlak veya prefabrik gövdede şekil bozukluğu olarak geri döner.

Bu rehber, havuz çevresi dolgu malzemesini havuz tiplerine göre ele alıyor: hangi malzeme neden seçilir, dolgu hangi sırayla ve hangi kalınlıkta katmanlarla yapılır, drenaj nereye konur ve havuzun etrafındaki döşemenin altı nasıl hazırlanır. Havuzun kendisi bir yapıdır; burada anlatılanlar genel uygulama mantığıdır ve her durumda havuz üreticisinin kılavuzu ve statik proje esastır.

Hızlı Yanıt

Havuz gövdesinin çevresi, kazıdan çıkan toprakla değil, su geçiren ve kontrollü sıkışan granüler bir malzemeyle doldurulur. Havuz tipine göre bu çoğunlukla yıkanmış kum, ince mıcır veya stabilizedir. Dolgu ince katmanlar halinde ve havuzun her yanında dengeli yükseltilir; havuz duvarına yakın bölgede ağır silindir kullanılmaz. Dolgunun dibine suyu toplayan bir drenaj hattı konur, üst kısımda ise havuzdan dışa doğru eğimli bir çevre döşemesi altyapısı kurulur. Malzeme, katman kalınlığı ve dolgunun zamanı, havuzun tipine göre üreticinin ve projenin verdiği değerlere göre kesinleşir.

Havuz Çevresi Neden Sıradan Bir Geri Dolgu Değildir?

Bir binanın temel çevresi de doldurulur; havuz çevresi ilk bakışta aynı iş gibi görünür. Aradaki fark, havuzun içinin değişken olmasıdır. Bir bina temelinin içi her zaman aynıdır, havuz ise bazen tonlarca suyla doludur, bazen bakım için boşaltılır.

Havuz doluyken su, gövdeyi içeriden dışarı doğru iter. Bu durumda dışarıdaki dolgu, gövdeyi destekleyen bir yastık görevi görür. Havuz boşken ise içeriden gelen basınç ortadan kalkar ve dışarıdaki dolgu ile zemin suyu, gövdeyi içeri doğru iter. Yani havuz çevresindeki dolgu, yükün yönü değişen bir yapıyla çalışır.

İkinci fark, dolgunun hemen üstünde neredeyse her zaman bir kullanım yüzeyi olmasıdır. Havuz kenarında yürünür, şezlong konur, bazen saksı ve gölgelik yerleştirilir. Bu yüzeyin altındaki dolgu oturursa, kenar taşları ile döşeme arasında kot farkı oluşur ve su havuzun içine değil, kaplamanın altına yönelir.

Üçüncü fark, dolgunun içinden çoğu zaman tesisat geçmesidir. Filtre, skimmer, dönüş nozulu ve aydınlatma hatları havuz gövdesinden çıkıp dolgunun içinden makine dairesine gider. Dolgu oturduğunda bu boruların bağlantı noktaları zorlanır; havuz suyu kaybının sık görülen sebeplerinden biri de budur.

Havuz Tipine Göre Dolgu Mantığı

Havuz çevresi dolgu malzemesinin seçimi, önce havuzun hangi yöntemle yapıldığına bağlıdır. Üç yaygın tip vardır ve her birinin dolgudan beklentisi farklıdır.

Betonarme havuz kendi başına taşıyıcı bir yapıdır. Duvarları ve tabanı projeye göre donatılı ve belirli bir kalınlıkta dökülür. Bu tip havuzda dolgu, gövdeyi taşımak için değil, kazı boşluğunu kapatmak, suyu yönetmek ve üstteki döşemeye sağlam bir taban vermek için yapılır. Ancak dolgu, duvarlar yeterli dayanıma ulaşmadan yapılırsa ya da tek taraflı yığılırsa duvara proje dışı bir yük bindirebilir.

Prefabrik polyester veya fiberglas havuz fabrikada tek parça üretilir ve kazıya yerleştirilir. Gövde ince ve esnektir; şeklini büyük ölçüde çevresindeki dolgunun düzgün desteğiyle korur. Bu tipte dolgunun kalitesi doğrudan gövdenin ömrünü belirler. Boşluk bırakılan veya düzensiz sıkıştırılan bölgelerde gövde zamanla esneyebilir, köşelerde çatlak oluşabilir.

Panel duvarlı ve liner kaplı havuzlar metal veya plastik paneller ile içlerine geçirilen bir su yalıtım örtüsünden oluşur. Panellerin arkası genellikle üreticinin tarif ettiği bir beton kuşak ile sabitlenir, kalan boşluk granüler malzemeyle doldurulur. Bu tipte de dolgunun dengeli ilerlemesi ve panellerin düşeyliğinin korunması önemlidir.

Görüldüğü gibi havuz tipi değiştikçe dolgunun görevi de değişir. Bu yüzden "havuz etrafına ne konur" sorusunun tek bir cevabı yoktur; önce havuzun tipi ve üreticinin dolgu talimatı okunmalıdır.

Kazıdan Çıkan Toprak Neden Geri Konmaz?

En sık görülen eğilim, kazıdan çıkan toprağı havuzun etrafına geri itmektir. Ekonomik görünür, çünkü malzeme zaten sahadadır. Ancak havuz çevresinde bu çoğu zaman yanlış bir tasarruftur.

Ankara'nın birçok bölgesinde, özellikle Gölbaşı, İncek, Çayyolu ve Etimesgut tarafındaki yeni yerleşim alanlarında, kazıdan killi ve siltli toprak çıkar. Kil su aldığında şişer ve kuruduğunda büzülür. Havuz duvarının arkasında bu hareket, mevsimden mevsime değişen ve düzensiz dağılan bir basınç demektir. Betonarme duvarda çatlak, prefabrik gövdede ise deformasyon riski artar.

Killi toprak suyu da tutar. Yağmur ve havuzdan sıçrayan su, dolgunun içinde birikir ve aşağıya süzülemez. Bu biriken su hem duvar arkasında sürekli bir yanal basınç oluşturur hem de kışın donarak hacim değiştirir. Ankara'nın sert kışlarında don, yüzeye yakın dolgu katmanlarında kabarmaya ve bahar aylarında çökmeye yol açabilir.

Bir başka sorun, kazı toprağının homojen olmamasıdır. İçinde kök, taş, moloz ve topak bulunur. Bu malzeme düzgün sıkışmaz, içinde boşluklar kalır ve bu boşluklar zamanla oturma olarak yüzeye yansır. Kazıdan çıkan toprağın değerlendirilmesi veya uzaklaştırılması için hafriyat ve çıkan toprağın uzaklaştırılması rehberimize bakabilirsiniz. Sağlıklı bir bitkisel toprak varsa, bunu ayırıp peyzajın üst katmanında kullanmak çoğu zaman en mantıklı değerlendirmedir.

Havuz Çevresi Dolgu Malzemesi Seçenekleri

Havuz çevresinde kullanılan malzemeler birkaç ana grupta toplanır. Seçim, havuz tipine, zeminin suyuna ve dolgunun hangi bölgesinin söz konusu olduğuna göre yapılır.

Yıkanmış kum, özellikle prefabrik gövdelerin çevresinde yaygın olarak tarif edilir. İnce taneli olduğu için gövdenin kavisli yüzeyine iyi oturur ve boşluk bırakmadan sarar. Ancak kum, su ile birlikte sıkıştırılmadığında gevşek kalabilir; ayrıca ince kum, aşırı suyla akıcı hale gelip yer değiştirebilir. Bu yüzden ince katmanlar ve kontrollü nemlendirme ister. Kum seçeneklerine dolgu kumu fiyatları sayfasından bakabilirsiniz.

İnce mıcır ve yuvarlak çakıl birçok üreticinin tercih ettiği bir başka seçenektir. Taneler kendiliğinden yerleşir, az sıkıştırma ister ve suyu çok iyi geçirir. Gövdenin dibindeki dar ve ulaşılması zor bölgelere akarak dolar. Köşeli kırma mıcır daha iyi kilitlenir, yuvarlak çakıl daha kolay akar; prefabrik gövdede keskin köşeli iri taşın gövdeye noktasal baskı yapmaması için tane boyunun küçük tutulması gerekir. Su geçirgenliği istenen bölgelerde drenaj mıcırı fiyatları sayfasındaki yıkanmış ürünler kullanılır.

Stabilize, dolgunun özellikle üst bölümünde, havuz kenarındaki döşemeyi taşıyacak tabakada kullanılır. İnce ve iri taneleri bir arada içerdiği için sıkıştırıldığında yoğun ve sağlam bir tabaka oluşturur. Buna karşılık su geçirgenliği düşüktür; bu yüzden dolgunun tamamında değil, üstteki taşıyıcı bölümde yer alması daha doğrudur.

Zayıf beton veya çimento katkılı dolgu bazı havuz tiplerinde, özellikle panel havuzlarda panel arkasının alt bölümünde, üreticinin tarifiyle kullanılır. Bu, dolgu değil, bir sabitleme kuşağıdır ve ölçüsü üreticiye göre değişir.

Malzeme Karşılaştırma Tablosu

Aşağıdaki tablo, yaygın seçeneklerin havuz çevresindeki davranışını genel hatlarıyla özetler. Değerler ve uygunluk malzemenin ocağına, tane dağılımına ve havuz tipine göre değişir; taşıyıcı işte üreticinin ve projenin verdiği değer esastır.

Tablodaki genel eğilim şudur: gövdeye yakın ve alt bölgede su geçiren, kendiliğinden yerleşen malzeme; üst bölgede ise döşemeyi taşıyacak sıkışabilir malzeme. Bu iki malzeme arasında boyut farkı büyükse, üstteki ince malzemenin aşağı kaçmaması için bir ayırıcı keçe kullanılması düşünülür.

Dolgu Ne Zaman Başlar?

Havuz çevresi dolgusunun zamanlaması, malzeme seçimi kadar önemlidir ve havuz tipine göre tamamen değişir.

Betonarme havuzda dolgu, beton yeterli dayanıma ulaşmadan yapılmaz. Bu süre betonun sınıfına, hava sıcaklığına ve kür koşullarına göre değişir; Ankara'da sonbahar ve kış başında dökülen betonun dayanım kazanması yaz aylarına göre daha uzun sürer. Kalıp söküldü diye dolguya başlamak, henüz olgunlaşmamış duvara yük bindirmek demektir. Statik proje veya uygulamayı yöneten mühendis, dolgunun ne zaman ve hangi sırayla yapılacağını belirler.

Prefabrik havuzlarda ise yaygın uygulama, dolgunun havuzun içine su doldurulmasıyla eşzamanlı ilerletilmesidir. Havuza belirli bir seviyeye kadar su verilir, dışarıdaki dolgu o seviyenin biraz altına kadar yükseltilir, sonra su seviyesi artırılır ve dolgu takip eder. Böylece gövde içten ve dıştan dengeli basınç altında kalır. Birçok üretici, dış dolgu seviyesinin iç su seviyesini belirgin biçimde geçmemesini ister; bu fark ve katman kalınlığı üreticiden üreticiye değişir.

Panel havuzlarda ise önce panellerin düşey ve hizalı olduğu kontrol edilir, üreticinin tarif ettiği sabitleme yapılır, sonra dolgu başlar. Panel havuzlarda da su ve dolgu çoğu zaman birlikte yükseltilir.

Her tipte ortak kural şudur: dolgu, tesisat basınç testi yapılmadan kapatılmaz. Borular dolgunun altında kaldıktan sonra bir kaçağı bulmak, dolguyu yeniden kazmak demektir.

Katman Kalınlığı ve Dengeli Yükseltme

Havuz çevresi dolgusu tek seferde boşaltılmaz. Kamyondan ya da kepçeden kazının içine doğrudan malzeme dökmek, hem gövdeye ani ve tek taraflı yük bindirir hem de malzemenin altında sıkışmamış boşluklar bırakır.

Genel uygulama, malzemenin ince katmanlar halinde serilmesidir. Havuz duvarına yakın bölgede katman kalınlığı, genel saha dolgularına göre daha ince tutulur; birçok uygulamada 15-20 cm civarı katmanlar tarif edilir, prefabrik gövdelerde üretici daha ince katman isteyebilir. Kesin değer, kullanılan malzemeye ve sıkıştırma ekipmanına göre değişir.

Dengeli yükseltme, katman kalınlığı kadar önemlidir. Havuzun bir kenarında dolgu bir metreye çıkarken karşı kenarda henüz başlanmamışsa, gövde tek yönden itilir. Doğru uygulamada dolgu havuzun çevresinde dönerek yükseltilir; her katman tüm çevreyi dolaştıktan sonra bir sonraki katmana geçilir. Bu, iş akışını biraz yavaşlatır ama gövdenin hizasını korur.

Köşeler ve merdiven bölgeleri özel dikkat ister. Prefabrik havuzlarda merdiven ve oturma basamakları dışarıya doğru çıkıntı yapar; bu çıkıntıların altı boş kalırsa basamak, üzerine basıldığında esner. Bu bölgelerde malzeme elle yerleştirilir ve basamak altının tamamen dolduğu kontrol edilir.

Sıkıştırma ve Havuz Duvarına Yük İlişkisi

Sıkıştırma, havuz çevresi dolgusunun en hassas aşamasıdır. Yetersiz sıkıştırma yıllar içinde oturma üretir; fazla ve yanlış ekipmanla yapılan sıkıştırma ise gövdeye zarar verebilir.

Sıkıştırmanın havuz duvarına etkisi basit bir mekanizmayla açıklanır. Dolgu sıkıştırıldığında taneler yanlara doğru itilir. Açık bir sahada bu itiş sorun yaratmaz, ama havuz duvarının dibinde taneler duvarı iter. Ağır bir silindir veya güçlü bir titreşimli plaka, duvara normal kullanım yüklerinin üstünde geçici bir yanal basınç uygular. Betonarme duvar bunu proje sınırları içinde karşılayabilir; ince bir prefabrik gövde ise içe doğru esneyebilir.

Bu yüzden havuz duvarına yakın bölgede genellikle hafif el kompaktörü ve ince katman tercih edilir; ağır ekipman ancak duvardan belirli bir mesafe uzakta kullanılır. Bu mesafe, duvarın tipine ve projeye göre belirlenir. İnce mıcır ve çakıl gibi kendiliğinden yerleşen malzemelerin havuz çevresinde sevilmesinin bir sebebi de budur: yoğun sıkıştırma gerektirmeden kararlı bir dolgu verirler.

Kum kullanılıyorsa nem kontrolü önem kazanır. Kuru kum iyi sıkışmaz, aşırı ıslak kum ise akar. Hafif nemli kum, ince katmanlarla serilip sıkıştırıldığında en iyi sonucu verir. Bazı uygulamalarda kum katmanları su ile oturtulur; ancak bu yöntemde suyun dolgunun dibinden tahliye edilebilmesi gerekir, aksi halde su gövde dibinde birikir. Sıkıştırmanın genel ilkeleri, optimum nem ve katman kuralları için temel geri dolgu malzemesi seçimi ve sıkıştırma rehberimize bakabilirsiniz.

Havuz Çevresinde Drenaj

Havuz çevresindeki suyun yönetimi, dolgu malzemesinin seçimiyle doğrudan bağlantılıdır. Su geçiren bir dolgu, ancak bu suyu bir yere tahliye edebiliyorsa işe yarar.

Drenajın ilk görevi, duvar arkasında su birikmesini önlemektir. Biriken su, dolgunun kendisinden çok daha büyük bir yanal basınç üretebilir ve kışın donarak hacim değiştirir. Dolgunun tabanında, havuz gövdesinin dibine yakın konumda, keçeyle sarılmış mıcır yatağı içinde delikli bir boru, bu suyu toplayıp eğimle bir tahliye noktasına iletir. Hattın kurulma mantığı, eğim ve borunun yerleştirilmesi Fransız drenajı nasıl yapılır rehberimizde ayrıntılı anlatılıyor; havuz çevresinde aynı ilkeler geçerlidir.

İkinci görev, havuzun boşaltıldığı dönemde gövdenin yukarı itilmesini önlemektir. Yeraltı suyu yüksek bir zeminde, boş havuz su üzerinde duran bir tekne gibi davranabilir; dışarıdaki su basıncı gövdeyi yukarı iter. Bu nedenle birçok havuz projesinde drenaj hattına bağlı bir kontrol bacası bırakılır. Havuz boşaltılmadan önce bu bacadan su seviyesi kontrol edilir, gerekirse önce dışarıdaki su pompalanır. Bazı havuzlarda tabanda bu amaçla bir basınç dengeleme düzeneği bulunur; varlığı ve işleyişi üreticiye sorulmalıdır.

Üçüncü görev, yüzey suyunun dolguya girmesini azaltmaktır. Havuz kenarındaki döşeme havuzdan dışa doğru eğimli yapılır; böylece yağmur ve sıçrayan su, dolgunun içine değil, döşemenin dış kenarındaki bir kanala veya bahçeye yönelir. Bahçe tarafından havuza doğru akan yüzey suyu varsa, bu su havuzdan önce yakalanmalıdır.

Tesisat Hatları ve Boru Yatağı

Havuz gövdesinden çıkan borular, dolgunun içinden geçerek makine dairesine veya filtre ünitesine ulaşır. Bu hatların dolgu sırasında korunması, havuz çevresi işinin ayrı bir başlığıdır.

Boruların altı ve çevresi, sivri taş içermeyen ince bir malzemeyle sarılır. Bu amaçla genellikle kum kullanılır; boru doğrudan iri taşın veya kazı toprağının üzerine konursa, taşın noktasal baskısı zamanla boruyu ezebilir veya bağlantıyı zorlayabilir. Boru yatağı malzemesinin genel kuralları boru yatağı kumu ve altyapı kazısı rehberimizde anlatılıyor.

En kritik nokta, borunun havuz gövdesine bağlandığı yerdir. Gövde ile boru farklı malzemelerdir ve dolgu oturduğunda boru aşağı, gövde ise yerinde kalır. Bu fark, bağlantı noktasında kesme kuvveti oluşturur. Bağlantı noktalarının altının çok iyi doldurulması ve sıkıştırılması, ayrıca boruların mümkün olduğunca dolgu ile birlikte oturabilecek şekilde döşenmesi bu riski azaltır.

Boruların güzergâhı fotoğraflanmalı ve ölçülmelidir. Havuz çevresine döşeme yapıldıktan sonra bir borunun nereden geçtiğini bilmek, ileride yapılacak bir onarımda saatlerce kazıyı önler.

Çevre Döşemesinin Altyapısı

Havuz çevresi dolgusunun en üst bölümü, havuz kenarındaki yürüme alanının altyapısını oluşturur. Bu bölüm, alttaki geri dolgudan farklı bir görev görür: üzerindeki kaplamayı oturmadan taşımak.

Geri dolgunun üst kısmında, kaplamanın altına gelecek bir taşıyıcı tabaka yapılır. Bu tabaka genellikle stabilizedir; ince katmanlar halinde serilip iyi sıkıştırılır. Tabakanın kalınlığı, kaplamanın tipine, döşeme üzerindeki kullanım yüküne ve alttaki dolgunun kalitesine göre değişir. Yalnızca yaya kullanımı olan bir havuz kenarı ile bakım aracı veya ağır saksı konacak bir alan aynı kalınlıkla yapılmaz.

Kaplama parke taşı veya doğal taş ise, taşıyıcı tabakanın üzerine ince bir kum veya mıcır tozu yatağı serilir ve taşlar bunun üzerine oturtulur. Bu yatağın kalınlığı ve malzemesi için parke taşı altı malzeme ve kalınlık hesabı rehberimize bakabilirsiniz. Kaplama harçla yapıştırılan bir taş veya seramikse, altta bir beton plak gerekir; bu durumda plak, havuzun kenar taşıyla birlikte projelendirilir.

Havuz kenar taşı ile döşeme arasındaki birleşim ayrıca düşünülmelidir. Kenar taşı genellikle havuz gövdesinin kuşağına oturur, döşeme ise dolgunun üstüne. Bu iki zemin farklı oturabileceği için aralarında esnek bir derz bırakılması, çatlağın kontrolsüz yerde oluşmasını önler.

Havuz Kenarında Eğim ve Kot

Çevre döşemesinin eğimi, havuz çevresi dolgusunun ömrünü doğrudan etkiler. Yanlış eğim, dolgunun içine sürekli su gönderir.

Temel kural, döşemenin havuzdan dışa doğru eğimli olmasıdır. Yaygın uygulamada bu eğim yüzde 1-2 civarında tutulur; daha az eğim suyu yeterince uzaklaştırmaz, çok fazla eğim ise yürüme konforunu bozar. Eğim, döşemenin dış kenarında bir kanal, ızgara veya su geçiren bir bahçe şeridiyle tamamlanır.

Bu eğim, dolgunun üst yüzeyinde kurulur; kaplama sırasında kurtarılmaya çalışılmaz. Taşıyıcı tabakanın yüzeyi istenen eğimde tesviye edilirse, kaplama da aynı eğimi kendiliğinden alır. Tesviye sırasında kazıklar ve ip ile eğimin kontrol edilmesi, sonradan oluşacak su birikintilerini önler.

Kot ilişkisi de unutulmamalıdır. Havuzun su yüzeyi, kenar taşı ve çevre döşemesi arasındaki yükseklik ilişkisi baştan belirlenmelidir. Dolgu oturduğunda döşeme kenar taşının altına düşerse, su havuza değil kenar taşının dibine yönelir ve geri dolgunun içine girer. Bu yüzden dolgunun bir süre oturmaya bırakılması veya çok iyi sıkıştırılması, kaplamadan önce önemlidir.

Ankara Koşullarında Dikkat Edilecekler

Ankara'da havuz çevresi dolgusu, iki yerel koşul nedeniyle ek dikkat ister: killi zeminler ve sert kış.

Killi zeminde, havuz kazısının şevleri yağışla birlikte yumuşar ve kazının içine kayabilir. Kazı ile dolgu arasındaki sürenin uzun tutulmaması, kazı tabanında su birikmesinin önlenmesi ve gerekirse şevlerin korunması gerekir. Ayrıca killi zeminin kendisi suyu geçirmediği için, granüler dolgunun içine giren su kendiliğinden zemine süzülmez; drenaj hattı bu yüzden Ankara'nın birçok bölgesinde seçenek değil, gerekliliktir.

Kış koşulları hem uygulamayı hem kullanımı etkiler. Donmuş malzeme sıkıştırılamaz ve donmuş bir kazı tabanına dolgu yapılmaz. Kışın yapılacak bir dolgu işi için malzemenin teslimatı ve depolaması ayrıca planlanmalıdır. Kullanım açısından ise kışın havuzun boşaltılıp boşaltılmayacağı, üreticinin önerisine göre belirlenir; boşaltılacaksa yeraltı suyu kontrolü yukarıda anlatılan nedenle önem kazanır.

Yüzeye yakın dolgu katmanlarında don kabarması da göz önünde tutulmalıdır. İçinde ince madde oranı yüksek ve su tutan bir malzeme, kışın kabarır ve baharda oturur. Havuz kenarındaki döşemenin altında su geçiren ve iyi sıkışmış bir malzeme kullanılması bu döngünün etkisini azaltır.

Miktar Hesabı Mantığı

Havuz çevresi dolgu malzemesinin miktarı, kazı ile gövde arasındaki boşluğun hacminden hesaplanır. Bu hacim, kazının dış ölçüsünden havuz gövdesinin dış ölçüsünün çıkarılmasıyla bulunur.

Pratikte hesap şöyle yapılır: kazının uzunluk, genişlik ve derinliği ile havuz gövdesinin dış ölçüleri alınır. Kazı hacminden gövdenin dış hacmi çıkarıldığında, doldurulacak boşluk elde edilir. Şevli bir kazıda, kazının üst ve alt ölçüleri farklı olduğu için ortalama ölçü kullanılır. Bu hacim, farklı malzemelerin kullanılacağı bölgelere ayrılır: gövde çevresi, drenaj bölgesi ve döşeme altı taşıyıcı tabaka.

Hacim bulunduktan sonra sıkışma payı eklenir. Gevşek halde gelen malzeme sıkıştırıldığında hacmi azalır; sipariş edilecek miktar, sıkışmış hacimden fazla olmalıdır. Sıkışma payının mantığı ve hacimden tona dönüşüm için miktar hesaplama sayfamızı kullanabilirsiniz.

Malzemenin sahaya ne zaman geleceği de hesaba dahildir. Havuz çevresinde dolgu, havuzun su doldurma veya beton dayanım takvimine bağlı ilerlediği için malzemenin tamamını bir anda sahaya yığmak her zaman doğru değildir. Kazı kenarına yakın yığılan ağır malzeme, şevi yükleyip kazının içine kaymasına yol açabilir; yığın yeri kazı kenarından uzakta seçilmelidir.

Sık Yapılan Hatalar

Havuz çevresi dolgusunda görülen hataların çoğu, işin aceleyle bitirilmek istenmesinden kaynaklanır. En yaygın olanlar şunlardır:

• Kazıdan çıkan killi toprağı geri doldurmak. Şişme, büzülme ve su tutma, havuz duvarına düzensiz basınç ve döşemede oturma olarak döner.
• Malzemeyi kazıya tek seferde dökmek. Gövdeye ani ve tek taraflı yük biner, malzemenin altında sıkışmamış boşluklar kalır.
• Dolguyu bir kenardan ilerletmek. Gövde tek yönden itilir; prefabrik havuzlarda hizalama bozulur.
• Prefabrik havuzda suyu dolgudan önce veya sonra tamamen doldurmak. İç ve dış basınç dengesi bozulur; üreticinin eşzamanlı doldurma talimatı atlanmış olur.
• Duvar dibinde ağır silindir veya güçlü titreşimli ekipman kullanmak. Duvara proje dışı yanal yük biner.
• Drenajsız dolgu yapmak. Su geçiren dolgu, tahliye edilemeyen suyu duvarın dibinde biriktirir.
• Tesisatı basınç testi yapmadan kapatmak. Bir kaçak, dolgunun yeniden kazılması demektir.
• Döşemeyi havuza doğru eğimli yapmak. Su sürekli kenar taşının dibine ve dolgunun içine yönelir.
• Basamak ve köşe altlarını boş bırakmak. Basamak esner, zamanla çatlar.

Uygulama Öncesi Karar Listesi

Dolguya başlamadan önce aşağıdaki soruların her birine net bir cevap verilmiş olmalıdır:

1. Havuzun tipi nedir ve üreticinin dolgu talimatı elde mi?
2. Betonarme havuzda dolgunun zamanını ve sırasını kim onaylayacak?
3. Gövde çevresinde hangi malzeme, döşeme altında hangi malzeme kullanılacak?
4. Bu iki malzeme arasında ayırıcı keçe gerekiyor mu?
5. Dolgunun tabanındaki drenaj hattı nereye tahliye edilecek? Kontrol bacası nerede olacak?
6. Tesisat basınç testi ne zaman yapılacak ve boru güzergâhı kayıt altına alındı mı?
7. Havuz kenarı döşemesinin kaplaması, eğimi ve dış kenar tahliyesi belli mi?
8. Kazıdan çıkan toprak nerede değerlendirilecek veya nasıl uzaklaştırılacak?
9. Malzeme sahaya ne zaman, hangi miktarda gelecek ve kazı kenarından ne kadar uzağa yığılacak?

Bu listedeki sorular, dolgu malzemesinin kendisinden çok iş sırasıyla ilgilidir. Havuz çevresinde doğru malzeme kadar doğru sıra da belirleyicidir.

Özet

Havuz çevresi dolgu malzemesi, havuzun tipine göre seçilir ve kazıdan çıkan killi toprak bu işte çoğu zaman uygun değildir. Gövdeye yakın ve alt bölgede su geçiren, kendiliğinden yerleşen bir malzeme, üst bölgede ise kenar döşemesini taşıyacak sıkışabilir bir tabaka kullanılır.

Dolgu ince katmanlar halinde ve havuzun çevresinde dengeli yükseltilir; prefabrik havuzlarda çoğu üretici dolgunun su ile eşzamanlı ilerlemesini ister. Duvar dibinde ağır ekipman kullanılmaz, tesisat basınç testi yapılmadan kapatılmaz.

Dolgunun tabanında suyu toplayan bir drenaj hattı, üstte ise havuzdan dışa eğimli bir çevre döşemesi kurulur. Ankara'nın killi zemini ve sert kışı, bu iki detayı seçenek olmaktan çıkarıp gereklilik haline getirir.

Tüm bu genel ilkelerin üstünde havuz üreticisinin kılavuzu ve statik proje yer alır. Malzeme seçeneklerini ve güncel bilgileri fiyat listesi sayfamızda görebilirsiniz.